Ֆորում | Զրուցարան | Օրագրեր | Ակումբներ | Ծանոթություններ | Խաղեր | Լուս. ալբոմներ | Գեղեցկության մրցույթ Օգտվող Ռադիո Որոնում
Էջանշան դնել Դարձնել սկզբնական   
Իմ անձնագիրը
Զրույց
Ժամանց
Օգտակար
Տեղեկություն
Ծառայություններ
Լեզուներ
Գովազդ
    new
AM-KAYQ.com » Ֆորում » Life-Style » Հոգեբանություն և Փիլիսոփայություն » «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
Նոր թեմա սկսել   Պատասխանել Էջ`:   1, 2   Հաջ.
Տպագրել թեման
Հեղինակ Հաղորդագրություն
ARATA
Իմաստուն

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 08 Փետ. 2010 11:40
   Թեմայի վերնագիրը: «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածու
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

1. «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
Թմրամոլությունը պատմականորեն դիտվել է որպես հոգեկան հիվանդություն և քննարկվել է բացառապես հոգեբույժների կողմից «դեգեներատիվ պսիխոզի» համատեքստում: 1871թ. գերմանացի հոգեբույժ Leer-ը բժշկագիտության մեջ ներմուծում է«մորֆինիզմ» տերմինը` ֆրանսպրուսական պատերազմի ժամանակ վիaրավորված և երկար ժամանակ մորֆին ստացած զինվորականների մոտ այդ թմրամիջոցից զարգացած կախվածությունը նկարագրելու համար: Նա «մորֆինիզմը» նկարագրել է որպես հոգեկան շեղում, «անձի դեգեներացիա»: Դարերի ընթացքում, դեղաբանության զարգացմանը զուգընթաց, հնարավորություն է ստեղծվում բույսերից ստանալ մաքուր «ակտիվ» նյութեր: Հետագայում հնարավոր է դառնում նման հատկություններով նյութեր ստանալ նաև արհեստական ճանապարհով: Օրինակ, 1803թ. գերմանացի դեղագործ Friedrich Wilhelm Adam Serturner-ը (1783-1841) ափիոնային կակաչի հյութից առաջին անգամ անջատում է թմրաբեր ալկալոիդ (Principum Somnoferum), որն իրենից ներկայացնում էր մաքուր մորֆին, իսկ սկսած 1827թ. E.Merck & Company հաստատությունը գերմանական Դորդմունտ քաղաքում վաճառքի համար սկսում է արտադրել մորֆին: 1832թ. Lobiquett-ը առաջին անգամ ափիոնից ստանում է կոդեին: 12 տարի անց, 1844թ. կոկա բույսից առաջին անգամ ստացվում է մաքուր կոկաին, իսկ արդեն 1860թ. գերմանացի քիմիկոս Albert Neiman-ը սինթեզում է արհեստական կոկաին: 1874թ. անգլիացի գիտնական Right-ը մորֆինից ստանում է դիացետիլմորֆին` նույն հերոինը կամ դիամորֆինը:
«ՆԱՐԿՈՄԱՆԻԱ» ՏԵՐՄԻՆԻ ԱՌԱՋԻՆ ՍԱՀՄԱՆՈՒՄԸ
«Նարկոմանիա» (հայերեն` թմրամոլություն) հիվանդության առաջին սահմանումները, առաջարկված Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության (ԱՀԿ) կողմից, իրենցից ներկայացնում էին ալկոհոլիզմի և մորֆինիզմի առանձին բնորոշումներ` «թմրամոլությունը այնպիսի միջոցների պարբերաբար կամ սիստեմատիկ ընդունումն է, որը բերում է վնաս անհատին կամ հասարակությանը և բնութագրվում է հյուծմամբ և կախվածության համախտանիշով»: Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի չարաշահումն իրավմամբ դիտվում էր հիվանդության պարտադիր պատճառ: Այնուամենայնիվ, այն հարցը, թե ի՞նչ է նշանակում «չարաշահում», մնում էր անպատասխան:
Թմրամոլության առաջին սահմանումներում թմրամոլությունը դիտվում էր իրարից անկախ երկու վիճակների համատեքսում՝ սովորույթ (habitation)` որպես վնասակար սովորություն և կախվածություն (addiction)` որպես բուն թմրամոլություն:
«Սովորույթը» բնորոշվում էր որպես մի վիճակ, որն առաջ է գալիս թմրամիջոցների կրկնակի ընդունումից և որին հատուկ են թմրամիջոցների ընդունման հետ կապված հետեւյալ երեւույթները`
* ցանկություն (բայց ոչ՝ անհաղթահարելի)
* հնարավոր տոլերանտություն
* հոգեկան կախվածության առկայություն կամ բացակայություն
* ֆիզիկական կախվածության բացակայություն
* միայն անհատին վերաբերող «վնասակար հետեւանքներ»:
«Կախվածությունը» սահմանվում էր որպես թմրամիջոցների պարբերաբար ընդունումից առաջացած ինտոքսիկացիայի հետեւանք, որին հատուկ են հետեւյալ գործոնները`
* ամեն գնով թմրամիջոց հայթայթելու և պարբերաբար ընդունման անհաղթահարելի կոմպուլսիվ ցանկություն
* տոլերանտություն (դեղաչափի մշտական բարձրացում)
* հոգեկան և ընդհանուր ֆիզիկական կախվածություն
* ինչպես անհատի, այնպես էլ հասարակության վրա վնասակար ազդեցություններ:
Կարեւոր է նշել, որ կապը «սովորույթի» և «կախվածության» միջև ոչ միայն չէր դիտարկվում, այլ նույնիսկ ժխտվում էր: Ենթադրվում էր, որ «սովորույթի» վիճակում մարդը կարող է գոյատեւել իր ողջ կյանքի ընթացքում և այն հանգամանքը, թե թմրամիջոցների օգտագործումը կվերածվի՞ արդյոք թմրամոլության, թե՞ կմնա որպես սովորույթ, կախված է անհատից (ժառանգականություն, նեւրոտիզմ, պսիխոպաթիզացիա և այլն):
1953թ. ամերիկացի A.Wilker-ը տվեց թմրամոլության սկզբունքային նոր սահմանում, ըստ որի թմրամոլությունը մի վիճակ է, որի դեպքում «..անհատի վարքագիծը որոշվում է քիմիական նյութերի ընդունան անհրաժեշտությամբ, որն առաջ է բերում վնաս ինչպես այդ անհատին, այնպես էլ հասարակությանը»: Wilker-ի սահմանման մեջ էականն այն էր, որ թմրամիջոցների ընդունման անհրաժեշտությունը հայտնըվել էր առաջին պլանում: Այսպիսով, կատարվեց 1-ին փորձը` թմրամոլությունը սահմանել որպես գործընթացի և զարգացման մեջ գտնվող և ոչ թե միայն նրա հետեւանքները բնորոշող հիվանդագին վիճակ:
1959թ. ռուս A.A.Portnov-ը տվեց թմրամոլության դինամիկ գնահատման չափանիշները: Բացահայտվեց, որ հիվանդության վաղ շրջաններում, երբ դեռ բացակայում են անհատի և հասարակության վրա թմրամիջոցի ակնհայտ բացասական ազդեցությունները, «թմրամիջոց-օրգանիզմի պատասխան-անհատի վերաբերմունքը թմրամիջոցներին» օղակներում ի հայտ են գալիս յուրահատուկ փոփոխություններ: Այսպիսի սահմանումը կարեւոր էր այնքանով, որ ուսումնասիրության առարկա դարձավ օրգանիզմի յուրահատուկ վիճակը` որպես անհատի և թմրամիջոցների միջևծագող հատուկ »փոխհարաբերություն», իսկ հիվանդության զարգացումը` որպես այս «փոխհարաբերության» փոփոխություն:
Հետագա տարիներին «թմրամոլությունը» սկսեց սահմանվել տոքսիկոմանիայի համատեքստում: ԱՀԿ-ի վերջին սահմանմամբ »տոքսիկոմանիան մարդու օրգանիզմի պարբերաբար կամ քրոնիկական ինտոքսիկացիան է բնական կամ սինթետիկ նյութերով, որը վտանգավոր է անհատի կամ հասարակության համար և բնորոշվում է տվյալ նյութի հանդեպ կոմպուլսիվային կախվածությամբ` դեղաչափի բարձրացման հակումով և դրա հանդեպ հոգեկան, իսկ երբեմն նաև ՝ ֆիզիկական կախվածության առաջացմամբ»:
Ըստ ԱՀԿ-ի սահմանման, հոգեկան կախվածությունը դիտվում է դեղամիջոցի հանդեպ հոգեկան բնույթի հակման ձեւավորմամբ (սովորույթի նման): Մինչդեռ ֆիզիկական կախվածությունը բնորոշվում է դեղի հանդեպ ֆիզիկական, կոմպուլսիվ հակմամբ, իսկ զըրկանքի համախտանիշը` որպես իսկական տոքսիկոմանիայի (addiction) դրսեւորում:
Համարվում է, որ որոշ դեպքերում տոքսիկոմանիան կարող է սահմանափակվել միայն հոգեկան կախվածությամբ, և որպես օրինակ բերվում է հաշիշամոլությունը:


Կախվածության համախտանիշ (նարկոմանիա)
Բժշկական տեսանկյունից, թմրամոլությունը (narcomania) կամ թմրամիջոցներից կախվածությունը (drug dependence) համարվում է սրացումների բարձր ռիսկով և քրոնիկական ընթացքով ծանր հիվանդություն, որը բնորոշվում է մի շարք նշաններով, որոնց մեջ կարևոր նշանակություն ունեն թմրամիջոցների ընդունման անկասելի պահանջը՝ հակումը, տոլերանտությունը և նյութի ազդեցության նվազեցմանը հետևող զրկանքի համախտանիշի («լոմկա») զարգացումը:
Կախվածության հանգեցնում են բոլոր թմրամիջոցները և հոգեմետ նյութերի մեծ մասը (երկրորդ դեպքում ավելի ճիշտ է ասել թունամոլություն կամ տոքսիկոմանիա), սակայն առավել վտանգավոր է ափիոնից և հատկապես հերոինից առաջացած ծանր կախվածությունը: Նույնիսկ առաջին հայացքից «անմեղ» և անվնաս թվացող կանեփը (կաննաբիս) կարող է առաջացնել հոգեբանական կախվածություն:
Կախվածությունը բնութագրելիս կարիք է զգացվում հասկանալ որոշ տերմինների իմաստը և նշանակությունը:
Հակումը հիվանդագին վիճակ է, որն արտահայտվում է թմրամիջոց ձեռք բերելու, գործածելու և դրանց ազդեցությանը ենթարկվելու անհաղթահարելի ցանկությամբ: Սա շատ նման է ծխախոտի գործածումը դադարեցնելուն հետևող զգացումներին, երբ անձը դառնում է ընկճված, ցրված, չի կարողանում կենտրոնանալ որևէ խնդրի լուծման վրա և երանությամբ կողքից հետևում է ծխող մարդկանց: Այլ կերպ ասած, նման անձը մշտապես զգում է «ինչ-որ բանի» պակաս և շատ լավ հասկանում է, թե «ինչն» է պակասում:
Հանրահայտ փաստ է նաև, որ թմրամիջոցի ամեն հաջորդ դոզան ավելի թույլ է ազդում, քան նախորդը: Այս երևույթը կոչվում է անընկալունակություն կամ տոլերանտություն, որի պատճառը թմրամիջոցի կրկնակի գործածման հետևանքով նախկին սովորական դոզայի նկատմամբ օրգանիզմի պատասխան ռեակցիայի թուլացումն է, երբ անհրաժեշտ է լինում բարձրացնել դոզան, որպեսզի ստացվի այն արդյունքը, որը նախկինում հաջողվում էր ստանալ թմրամիջոցի ավելի փոքր քանակություններից: Տոլերանտության զարգացումը ևս վկայում է ձևավորված կախվածության մասին:
Աբստինենցիան կամ նույն «լոմկան» կամ էլ, ինչպես ընդունված է ասել բժշկության մեջ՝ զրկանքի համախտանիշը, զարգանում է երկար ժամանակի ընթացքում և/կամ բարձր դոզաներով բազմակի գործածվող թմրամիջոցի օգտագործումը կտրուկ դադարեցնելիս կամ դոզան նվազեցնելիս: Եթե թմրամիջոց չարաշահող մարդու մոտ ժամանակ առ ժամանակ առաջ է գալիս «լոմկա», ապա սա վկայում է այն մասին, որ այդ անձի մոտ արդեն իսկ ձևավորվել է կախվածություն:
Կան թմրամիջոցներից երկար ժամանակ զերծ մնալուն խանգարող բազմաթիվ պատճառներ, ինչպիսիք են` երկարատև դեպրեսիան և քնի խանգարումները, ներքին էներգիայի պակասության զգացումը, հոգին պղտորող սևեռուն մտքերը, աբստինենցիայի նշանների ժամանակ առ ժամանակ սաստկացումը և այլն: Որոշ մարդիկ հայտնաբերում են, որ ժամանակի հետ վերոնշյալ երևույթները մեղմանում են և ի վերջո դառնում երկրորդային, բայց մյուսներն այդ հոգեկան տանջանքները շարունակում են զգալ երկար տարիների ընթացքում և ժամանակ առ ժամանակ վերադառնում են դեպի ապօրինի թմրամիջոցներ:
Թմրամիջոցների օգտագործումը որոշ ժամանակ դադարեցնելուց հետո դրանց կրկնակի օգտագործումը կամ ռելափսը ոչ մի կապ չունի լայնորեն տարածված այն մտքի հետ, որ նման մարդկանց մոտ բացակայում է կամքի ուժը կամ իրենից ներկայացնում է այդ անձանց հոգեկան թուլության արդյունք: Գիտական տվյալները հաստատում են, որ օփիոիդային թմրամիջոցների (ընդհանրապես, բոլոր տեսակի հոգեներգործուն նյութերի, այդ թվում` ծխախոտ, ալկոհոլ և այլն) երկարատև գործածումը մարդկանց ուղեղում առաջ է բերում կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ կայուն փոփոխություններ: Թմրամիջոցների տևական կրկնակի գործածմամբ տուժում են հատկապես ուղեղի այն շրջանները, որոնք ձևավորում են անձի ինքնազգացողությունը և ներքին մղումները: Բժշկագիտությունն արդեն իսկ ապացուցել է, որ թմրամոլությունը ոչ թե անհատի թույլ կամքի դրսևորում է, այլ լուրջ հիվանդություն, որի ժամանակ տուժում է նաև նրա կամային ոլորտը և զարգանում վարքագծի խորը փոփոխություններ:
Այսպիսով, թմրամիջոցների երկարատև ազդեցությամբ անձը կորցնում է այդ նյութերի բացակայության պայմաններում իրեն նորմալ զգալու զգացողությունը: Նման մարդը, որքան էլ փորձում է կառավարել թմրամիջոցի օգտագործման ռեժիմը, ի վերջո կորցնում է ինքնահսկողությունը դրանց գործածման և ընդունվող չափերի վրա: Նախկին դոզան դառնում է անբավարար՝ խորացող տոլերատնության պատճառով: Իսկ թմրամիջոցի օգտագործումը վերածվում է կենսական պահանջի և գերիշխում մյուս հետաքրքրությունների վրա: Թմրամոլը կորցնում է իր նախկին հետաքրքրությունները և իր սեփական առողջությանը և հիգիենային հետևելու տարրական ցանկությունները: Նա մեկուսանում է բոլորից եվ ընկղմվում հետևյալ հարցադրումների մեջ. որտեղի՞ց դրամ հայթայթել (հերթական դոզան գնելու համար), որտեղի՞ց թմրամիջոց ճարել և ինչպե՞ս երակ գտնել (ներարկվելու համար):

???????????
«ԿԱԽՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ» ՈՐՊԵՍ «ՀԱԿՄԱՆԸ» ՓՈԽԱՐԻՆՈՂ ՏԵՐՄԻՆ
Հոգեկան և ֆիզիկական կախվածությունների բնորոշումները, պահելով իրենց ինքնուրույնությունը, հաճախ միավորվում էին ընդհանուր տերմինի մեջ` որպես «դեղորայքային (թմրամիջոցներից) կախվածություն» (drug dependence):
1950-ականներին N.B.Eddy-ն առաջարկեց «թմրամոլություն» (նարկոմանիա) տերմինի փոխարեն գործածել «դեղորայքային կախվածություն» (Drug Dependence) տերմինը: Այս հեղինակը և իր համախոհները իրենց առաջարկությունը հիմնավորում էին այն փաստարկով, որ »կախվածություն» տերմինը կարող է որպես հավաքական հասկացություն ի մի բերել թմրամոլության տարեցտարի աճող նորանոր «ոչ դասական» ձեւերը և տեսակները: Իսկ այս նոր տերմինը կարող է համախմբել բոլոր այն հիվանդությունները, որոնք ուղեկցվում են կախվածության համախտանիշի զարգացմամբ:
Արդեն 1964թ. ԱՀԿ Կախվածություն առաջացնող դեղերի գծով փորձագետների կոմիտեն (մինչև 1964թ.` ԱՀԿ-ի Թմրամոլություն առաջացնող դեղերի գծով փորձագետների կոմիտե) իր 13-րդ զեկույցում առաջարկեց «թմրամոլություն» և «դեղամիջոցների հանդեպ հակում» տերմինների փոխարեն գործածության մեջ դնել «դեղորայքային կախվածություն» տերմինը: 1965թ. այս առաջարկություններն ընդունվեցին ԱՀԿ Դեղորայքային կախվածություն առաջացնող պատրաստուկների գնահատման գիտական խմբի կողմից: Հետագայում այս դրույթն ընդունվեց նաև ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի և Գիտական հետազոտությունների գիտական խորհրդի կողմից:
ԱՀԿ կախվածություն առաջացնող դեղերի գծով փորձագետների կոմիտեի 1969թ. 16-րդ զեկույցի համաձայն, դեղամիջոցներից կախվածությունը «հոգեկան, իսկ երբեմն նաև ` ֆիզիկական վիճակ է …, որը բնորոշվում է առանձնահատուկ վարքագծային ռեակցիաներով, որը միշտ արտահայտվում է որոշակի նյութերի մշտական կամ պարբերաբար ընդունման կայուն պահանջով, որպեսզի գործածողները զգան դրանց ազդեցությունը իրենց հոգեկանի վրա, իսկ երբեմն էլ` խուսափեն դրանց ընդունման դադարեցմամբ պայմանավորված տհաճ նշաններից»:
Ավելի վաղ, 1965թ. N.B.Eddy-ն տվել էր դեղերից հոգեկան և ֆիզիկական կախվածությունների նկարագրությունները, որոնք գրեթե անփոփոխ կերպով ընդունվեցին ԱՀԿ Կախվածություն առաջացնող դեղերի գծով փորձագետների կոմիտեի 19-րդ զեկույցում (1974թ.): Ըստ այս փաստաթղթի, հոգեկան կախվածությունը «մի վիճակ է, որի դեպքում դեղը (թմրամիջոցը) առաջացնում է բավարարվածության և հոգեկան վերելքի զգացողություն և որը պահանջում է այդ դեղի ազդեցության պարբերաբար վերսկսում կամ մշտական ընդունում, հաճույք զգալու կամ դիսկոմֆորտից խուսափելու համար»: Իսկ Ֆիզիկական կախվածությունն «ադապտացված վիճակ է, որը բնորոշվում է արտահայտված ֆիզիկական խանգարումների առաջացմամբ և վերանում է համապատասխան դեղերի ընդունմամբ… Այդ խանգարումները, այսինքն` աբստինենցիայի համախտանիշը, իրենցից ներկայացնում են թմրամիջոցների յուրաքանչյուր տեսակի համար սպեցիֆիկ սիմպտոմների և հոգեկան ու ֆիզիկական բնույթի նշանների համակցություն»:
60-ականների վերջում և 70-ականների սկզբում դեղորայքային կախվածությունը, ինչպես նաև դրա տարբեր տեսակները (hոգեկան և ֆիզիկական կախվածություն) սկսեցին գործածվել ԱՀԿ համապատասխան փաստաթղթերում և գիտական գրականության մեջ:
Ներկայումս ամբողջ աշխարհում լայնորեն ընդունված է Հոգեբույժների ամերիկյան ասոցիացիայի կողմից (1994) առաջարկված և Ախտորոշման և վիճակագրության ձեռնարկի 4-րդ հրատարակությունում (DSM IV) տեղ գտած կախվածության և ԱՀԿ-ի կողմից առաջարկված Հիվանդությունների միջազգային 10-րդ դասակարգման (ICD-10) չափանիշները: Երկու դեպքում էլ սահմանված են «հոգեներգործուն նյութերից կախվածության», այլ ոչ թե «թմրամոլության» ախտորոշիչ չափանիշները:
Չնայած, նույնիսկ ժամանակակից գրականության մեջ տարբեր հեղինակների կողմից ներկայացվող սահմանումներն ըստ էության կրկնում են ԱՀԿ-ի վերոհիշյալ սահմանումը, այնուամենայնիվ, որոշ հեղինակների կարծիքով այդ սահմանումը հեռու է կատարյալ լինելուց: Օրինակ, հանրահայտ J.Staehelin-ը (1967) գտնում է, որ թմրամոլության չափանիշներն են` հակումը, ցանկությունը զսպելու անկարողությունը և տոլերանտությունը, բայց »ոչ բոլոր դեպքերում է, որ քիմիական ինտոքսիկացիան բերում է թմրամոլության: Բազմաթիվ մարդիկ, որոնք պարբերաբար չարաշահում են ալկոհոլ, քնաբերներ…կարող են ցանկացած պահին նվազեցնել կամ նույնիսկ լիովին հրաժարվել նրանցից «առանց անհաղթահարելի հակման» և աբստինենցիայի զգացողության»: Ըստ այդ հեղինակի, թմրամիջոցներից հաջողությամբ «ետ քաշվելու» պատճառն այն է, որ այդպիսի անձանց մոտ բացակայում են թմրամոլությանը նախատրամադրող բնածին կամ ձեռքբերովի բնավորության գծերը: Այսպիսով, J.Staehelin-ը գտնում է, որ այս կամ այն տեսակի նարկոտիզացիային հակված են անհատներ այնպիսի պրեմորբիդային հատկություններով, ինչպիսիք են անհատական դեֆեկտները: Այսինքն, J.Staehelin-ը թմրամոլության առաջնային չափանիշ է ընդունում անհատի փոփոխությունը և ոչ թե թմրամիջոցների չարաշահումը: Դա նշանակում է, որ ըստ այս հեղինակի, քանի դեռ թմրամիջոցներ չարաշահող անհատի մոտ չկան պսիխոպաթիայի նշաններ, բժիշկն իրավունք չունի նրան ախտորոշել «թմրամոլություն». միգուցե դա ոչ թե թմրամոլություն է, այլ պարզապես թմրամիջոցների չարաշահում:
Թմրամոլության ախտորոշման յուրահատուկ տեսություն է առաջարկել ռուսական նարկոլոգիայի կարկառուն ներկայացուցիչ I.N.Pyatnitskaya-ն: Ըստ այս հեղինակի (1975) և նրա համակիրների սահմանման, թմրամոլությունը բնորոշվում է հետեւյալ երեք նշաններով.
- տվյալ թմրամիջոցի հանդեպ օրգանիզմի փոփոխված ռեակտիվականության համախտանիշ (պաշտպանողական ռեակցիաներ, տոլերանտություն, գործածման ձեւը, արբածության ձեւը)
- հոգեկան կախվածության համախտանիշ (օբսեսիվ հակում, ինտոքսիկացիայից՝ հոգեկան բարեկեցություն)
- ֆիզիկական կախվածության համախտանիշ (կոմպուլսիվ հակում, դեղաչափի հանդեպ հսկողության կորուստ, աբստինենցիայի համախտանիշ, ինտոքսիկացիայից՝ ֆիզիկական բարեկեցություն):
Ընդ որում, ըստ Pyatnitskaya-ի, սկզբում առաջ են գալիս տվյալ թմրամիջոցի հանդեպ օրգանիզմի փոփոխված ռեակտիվականության և հոգեկան կախվածության համախտանիշները, որից հետո ավելի ուշ զարգանում է ֆիզիկական կախվածության համախտանիշը և հենց աբստինենցիայի ի հայտ գալով է, որ թմրամիջոցներ չարաշահողը վերածվում է թմրամոլի:

ԵԶՐԱՓԱԿՈՒՄ
«Թմրամոլությունը» և «դեղորայքային կախվածությունը» չեն կարող լիարժեք փոխարինել մեկը մյուսին: Նախ, հաճախ «թմրամոլությունը» անհիմն կերպով հավասարեցվում է «ֆիզիկական կախվածությանը», բայց, հայտնի փաստ է, որ որոշ նյութերից ֆիզիկական կախվածությունը միշտ չէ, որ ուղեկցվում է թմրամոլության զարգացմամբ: Օրինակ, նալորֆինը և ցիկլազոցինը կարող են առաջ բերել իրենց հատուկ կախվածության նշաններ, բայց չեն հանդիսանում չարաշահման օբյեկտ: Մյուս կողմից, թմրամոլություն կարող է առաջանալ այնպիսի նյութերի չարաշահման հետեւանքով, որոնք ունեն միայն հոգեկան կախվածություն առաջացնելու (օրինակ` կոկաին) կամ էլ` հզոր հոգեկան և աննշան ֆիզիկական կախվածություն առաջացնելու ունակություն (օրինակ` ֆենամին և կենտրոնական նյարդային համակարգի այլ խթանիչներ):
Ավելին, «դեղորայքային կախվածությունը» լիարժեք չի փոխարինում «թմրամոլությանը» նաև իրավաբանական տեսանկյունից, քանի որ առաջինը չի արտացոլում թմրամիջոցների չարաշահման սոցիալական վտանգավորությունը, հսկողության և իրավական կողմերը:
_________________
Մի՛ նախանձիր, քանզի աշխարհը ոչինչ չունի, որ չունենա քո հոգին:


Վերջին անգամ փոփոխություն է կատարվել ARATA (08 Փետ. 2010 12:04) կողմից: Փոփոխություն կատարվել է ընդամենը 1 անգամ
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
ARATA
Իմաստուն

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 08 Փետ. 2010 11:47
   Թեմայի վերնագիրը: «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

Եղեք ակտիվ
_________________
Մի՛ նախանձիր, քանզի աշխարհը ոչինչ չունի, որ չունենա քո հոգին:
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
ARATA
Իմաստուն

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 10 Փետ. 2010 13:19
   Թեմայի վերնագիրը: «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

Մինչև հիմա աշխարհը միակարծիք չէ այն հարցի շուրջ, թե ո՞ր տերմինն է լավագույնս համապատասխանում թմրամիջոցների երկարատև չարաշահման արդյունքում զարգացող յուրահատուկ հիվանդագին վիճակին` «թմրամոլությո՞ւնը» (addiction), թե՞ «թմրամիջոցներից կախվածությունը» (dependence):

Այս հարցի շուրջ դարձյալ առաջ են գալիս խնդրի իրավաբանական և առողջապահական մոտեցումների միջևառկա հակասությունները նույնիսկ այնպիսի կազմակերպության շրջանակներում, ինչպիսին հանդիսանում է Միավորված ազգերի կազմակերպությունը (ՄԱԿ,UNO). եթե իրավական նորմերի առաջնահերթությամբ ստեղծված ՄԱԿ-ի Թմրամիջոցների համընդհանուր 1961թ. կոնվենցիայում և հետագա փաստաթղթերում ընդունվում և կիրառվում է «թմրամոլություն» (narcomania) տերմինը, ապա նույն ՄԱԿ-ի շրջանակներում ձեւավորված Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ, WHO) կողմ է երեւույթի բժշկագիտական կողմն ընդգծող «թմրամիջոցներից կախվածություն» տերմինի կիրառմանը: Կարծիքները երկատվում են ոչ միայն միջազգային կազմակերպությունների, այլ նաև տարբեր հեղինակների, փորձագետների և մասնագետների միջև:
«Թմրամոլություն» սահմանման պատմական զարգացումները

Այն գաղափարը, որ որոշ դեղերի կանոնավոր ընդունումը կարող է բացասականորեն անդրադառնալ մարդկանց առողջության վրա, եվրոպական բժշկագիտության մեջ սկսել է ձեւավորվել դեռեւս 19-րդ դարի սկզբներին, չնայած մինչ այդ էլ որոշ գիտնականներ (Amirdovlat Amasiaci) ուշադրություն են դրաձրել հատկապես ափիոնի վնասակար ազդեցություններին: Այդ ժամանակաշրջանի որոշ հեղինակներ արդարացիորեն դիտարկել էին, որ որոշ դեղեր, հիվանդության կլինիկական ընթացքի բարելավումից և դեղերի նշանակման ցուցումների վերացումից անկախ (իսկ այդ ժամանակներում ափիոնը լայնորեն կիրառվում էր տարբեր հիվանդությունների ժամանակ), հիվանդների մոտ առաջ էին բերում վարքի փոփոխություններ և այդ դեղերով բուժումն անընդհատ շարունակելու տարօրինակ ցանկություն: Հետագա տարիներին նաև պարզ դարձավ, որ շատ հիվանդներ, որոշ ժամանակ ընդունելով «թմրեցնող» դեղեր, հետագայում փորձում են ինքնուրույն, արդեն բուժման կուրսից դուրս, շարունակել նմանատիպ դեղերի ընդունումը և աստիճանաբար բարձրացնել դեղաչափը, որը երբեմն նույնիսկ բերում է մահացու վախճանի` գերդոզավորումից: Այն ժամանակ սա որակվում էր որպես մահ` թունավորումից:

Դեռեւս, դարեր առաջ, հայ մեծ գիտնական Amirdovlat Amasnaci-ն (1420 կամ 1425-1496) իր «Անգիտաց անպետ» (1478թ.) աշխատության մեջ առաջարկել օփիոիդային զրկանքը մեղմացնող դեղատոմս: Ավելի քան 200 տարի անց, Լոնդոնի բժիշկներ John Jones, Samuel Crumpe և PieLrre Alexandre Chavret-ը նկարագրում են ափիոնի որոշ կողմնակի ազդեցություններ, բայց սա լայնորեն նշանակվում էր թե մեծահասակներին և թե երեխաներին տարբեր անվանումներով, ինչպիսիք են՝ Laudanum, Godfrey’s Cordial և այլն: Մոտ մեկ դար անց, 1823թ. տպագրվում է անգլիացի գրող Thomas de Quincey-ի (1785-1859) «Confessions of an English Opium Eater» ստեղծագործությունը, որի մեջ նկարագրվում է թմրամոլության նշանները:

Թմրամոլությունը պատմականորեն դիտվել է որպես հոգեկան հիվանդություն և քննարկվել է բացառապես հոգեբույժների կողմից «դեգեներատիվ պսիխոզի» համատեքստում: 1871թ. գերմանացի հոգեբույժ Leer-ը բժշկագիտության մեջ ներմուծում է«մորֆինիզմ» տերմինը` ֆրանսպրուսական պատերազմի ժամանակ վիրավորված և երկար ժամանակ մորֆին ստացած զինվորականների մոտ այդ թմրամիջոցից զարգացած կախվածությունը նկարագրելու համար: Նա «մորֆինիզմը» նկարագրել է որպես հոգեկան շեղում, «անձի դեգեներացիա»: Դարերի ընթացքում, դեղաբանության զարգացմանը զուգընթաց, հնարավորություն է ստեղծվում բույսերից ստանալ մաքուր «ակտիվ» նյութեր: Հետագայում հնարավոր է դառնում նման հատկություններով նյութեր ստանալ նաև արհեստական ճանապարհով: Օրինակ, 1803թ. գերմանացի դեղագործ Friedrich Wilhelm Adam Serturner-ը (1783-1841) ափիոնային կակաչի հյութից առաջին անգամ անջատում է թմրաբեր ալկալոիդ (Principum Somnoferum), որն իրենից ներկայացնում էր մաքուր մորֆին, իսկ սկսած 1827թ. E.Merck & Company հաստատությունը գերմանական Դորդմունտ քաղաքում վաճառքի համար սկսում է արտադրել մորֆին: 1832թ. Lobiquett-ը առաջին անգամ ափիոնից ստանում է կոդեին: 12 տարի անց, 1844թ. կոկա բույսից առաջին անգամ ստացվում է մաքուր կոկաին, իսկ արդեն 1860թ. գերմանացի քիմիկոս Albert Neiman-ը սինթեզում է արհեստական կոկաին: 1874թ. անգլիացի գիտնական Right-ը մորֆինից ստանում է դիացետիլմորֆին` նույն հերոինը կամ դիամորֆինը:

Այս կարեւորագույն հայտնագործություններով հնարավորություն է ստեղծվում գտնել պատճառահետեւանքային փոխկապակցվածություն թմրամիջոցի ազդեցության և նրա առաջացրած հիվանդագին շեղումների միջև: Եվ մոտ կես դար է պահանջվում այդ դեղերի դասակարգման գաղափարի ձեւավորման համար: Մյուս կողմից, թմրամոլության արագ տարածումն այն ժամանակաշրջանի գրեթե բոլոր առաջատար երկրներում առաջ է բերում «նարկոմանիան» որպես հիվանդության առանձին տեսակ դիտարկելու և նրա սահմանումը տալու անհրաժեշտություն:

«ՆԱՐԿՈՄԱՆԻԱ» ՏԵՐՄԻՆԻ ԱՌԱՋԻՆ ՍԱՀՄԱՆՈՒՄԸ

«Նարկոմանիա» (հայերեն` թմրամոլություն) հիվանդության առաջին սահմանումները, առաջարկված Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության (ԱՀԿ) կողմից, իրենցից ներկայացնում էին ալկոհոլիզմի և մորֆինիզմի առանձին բնորոշումներ` «թմրամոլությունը այնպիսի միջոցների պարբերաբար կամ սիստեմատիկ ընդունումն է, որը բերում է վնաս անհատին կամ հասարակությանը և բնութագրվում է հյուծմամբ և կախվածության համախտանիշով»: Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի չարաշահումն իրավմամբ դիտվում էր հիվանդության պարտադիր պատճառ: Այնուամենայնիվ, այն հարցը, թե ի՞նչ է նշանակում «չարաշահում», մնում էր անպատասխան:

Իհարկե, ԱՀԿ-ի սկզբնական սահմանումները կարեւոր էին այնքանով, որ ընգծվում էր հիվանդության սոցիալական նշանակությունը: Այնուամենայնիվ, այս սահմանումներն իրենց մեջ պարունակում էին լուրջ թերություն. նրանք սահմանում էին հետեւանքը, բայց անտեսում էին այդ հետեւանքին հասցնող գործընթացը: Օրինակ, այդ ժամանակաշրջանում հոգեբույժների կողմից գրանցվող հիվանդների ախտորոշումներում չէին ներառվում մարդիկ, ովքեր օգտագործում են թմրամիջոցներ, բայց չեն հասել հյուծման և կախվածության համախտանիշի արտահայտված փուլերին:

Թմրամոլության առաջին սահմանումներում թմրամոլությունը դիտվում էր իրարից անկախ երկու վիճակների համատեքսում՝ սովորույթ (habitation)` որպես վնասակար սովորություն և կախվածություն (addiction)` որպես բուն թմրամոլություն:

«Սովորույթը» բնորոշվում էր որպես մի վիճակ, որն առաջ է գալիս թմրամիջոցների կրկնակի ընդունումից և որին հատուկ են թմրամիջոցների ընդունման հետ կապված հետեւյալ երեւույթները`

* ցանկություն (բայց ոչ՝ անհաղթահարելի)
* հնարավոր տոլերանտություն
* հոգեկան կախվածության առկայություն կամ բացակայություն
* ֆիզիկական կախվածության բացակայություն
* միայն անհատին վերաբերող «վնասակար հետեւանքներ»:

«Կախվածությունը» սահմանվում էր որպես թմրամիջոցների պարբերաբար ընդունումից առաջացած ինտոքսիկացիայի հետեւանք, որին հատուկ են հետեւյալ գործոնները`

* ամեն գնով թմրամիջոց հայթայթելու և պարբերաբար ընդունման անհաղթահարելի կոմպուլսիվ ցանկություն
* տոլերանտություն (դեղաչափի մշտական բարձրացում)
* հոգեկան և ընդհանուր ֆիզիկական կախվածություն
* ինչպես անհատի, այնպես էլ հասարակության վրա վնասակար ազդեցություններ:

Կարեւոր է նշել, որ կապը «սովորույթի» և «կախվածության» միջևոչ միայն չէր դիտարկվում, այլ նույնիսկ ժխտվում էր: Ենթադրվում էր, որ «սովորույթի» վիճակում մարդը կարող է գոյատեւել իր ողջ կյանքի ընթացքում և այն հանգամանքը, թե թմրամիջոցների օգտագործումը կվերածվի՞ արդյոք թմրամոլության, թե՞ կմնա որպես սովորույթ, կախված է անհատից (ժառանգականություն, նեւրոտիզմ, պսիխոպաթիզացիա և այլն):

1953թ. ամերիկացի A.Wilker-ը տվեց թմրամոլության սկզբունքային նոր սահմանում, ըստ որի թմրամոլությունը մի վիճակ է, որի դեպքում «..անհատի վարքագիծը որոշվում է քիմիական նյութերի ընդունան անհրաժեշտությամբ, որն առաջ է բերում վնաս ինչպես այդ անհատին, այնպես էլ հասարակությանը»: Wilker-ի սահմանման մեջ էականն այն էր, որ թմրամիջոցների ընդունման անհրաժեշտությունը հայտնըվել էր առաջին պլանում: Այսպիսով, կատարվեց 1-ին փորձը` թմրամոլությունը սահմանել որպես գործընթացի և զարգացման մեջ գտնվող և ոչ թե միայն նրա հետեւանքները բնորոշող հիվանդագին վիճակ:

Ելնելով նույն սկզբունքներից՝ 1959թ. ռուս A.A.Portnov-ը տվեց թմրամոլության դինամիկ գնահատման չափանիշները: Այս գիտնականի և նրա աշակերտների կողմից իրականացվեցին հիվանդության վաղ փուլերի բնորոշման, հետագա զարգացումների գնահատման, բուն կախվածության նշանների սահմանման առաջին քայլերը և այլ կարեւոր աշխատանքներ: Այսպիսով, բացահայտվեց, որ հիվանդության վաղ շրջաններում, երբ դեռ բացակայում են անհատի և հասարակության վրա թմրամիջոցի ակնհայտ բացասական ազդեցությունները, «թմրամիջոց-օրգանիզմի պատասխան-անհատի վերաբերմունքը թմրամիջոցներին» օղակներում ի հայտ են գալիս յուրահատուկ փոփոխություններ: Այսպիսի սահմանումը կարեւոր էր այնքանով, որ ուսումնասիրության առարկա դարձավ օրգանիզմի յուրահատուկ վիճակը` որպես անհատի և թմրամիջոցների միջևծագող հատուկ »փոխհարաբերություն», իսկ հիվանդության զարգացումը` որպես այս «փոխհարաբերության» փոփոխություն:

Հետագա տարիներին «թմրամոլությունը» սկսեց սահմանվել տոքսիկոմանիայի համատեքստում: ԱՀԿ-ի վերջին սահմանմամբ »տոքսիկոմանիան մարդու օրգանիզմի պարբերաբար կամ քրոնիկական ինտոքսիկացիան է բնական կամ սինթետիկ նյութերով, որը վտանգավոր է անհատի կամ հասարակության համար և բնորոշվում է տվյալ նյութի հանդեպ կոմպուլսիվային կախվածությամբ` դեղաչափի բարձրացման հակումով և դրա հանդեպ հոգեկան, իսկ երբեմն նաև ՝ ֆիզիկական կախվածության առաջացմամբ»:

Ըստ ԱՀԿ-ի սահմանման, հոգեկան կախվածությունը դիտվում է դեղամիջոցի հանդեպ հոգեկան բնույթի հակման ձեւավորմամբ (սովորույթի նման): Մինչդեռ ֆիզիկական կախվածությունը բնորոշվում է դեղի հանդեպ ֆիզիկական, կոմպուլսիվ հակմամբ, իսկ զըրկանքի համախտանիշը` որպես իսկական տոքսիկոմանիայի (addiction) դրսեւորում:

Համարվում է, որ որոշ դեպքերում տոքսիկոմանիան կարող է սահմանափակվել միայն հոգեկան կախվածությամբ, և որպես օրինակ բերվում է հաշիշամոլությունը: Այս և նման դեպքերում, այնուամենայնիվ, habit-ը և addiction-ը շարունակվում էին դիտվել որպես իրարից անկախ և ոչ զարգացման մեջ:

«ԿԱԽՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ» ՈՐՊԵՍ «ՀԱԿՄԱՆԸ» ՓՈԽԱՐԻՆՈՂ ՏԵՐՄԻՆ

Հոգեկան և ֆիզիկական կախվածությունների բնորոշումները, պահելով իրենց ինքնուրույնությունը, հաճախ միավորվում էին ընդհանուր տերմինի մեջ` որպես «դեղորայքային (թմրամիջոցներից) կախվածություն» (drug dependence):

1950-ականներին N.B.Eddy-ն առաջարկեց «թմրամոլություն» (նարկոմանիա) տերմինի փոխարեն գործածել «դեղորայքային կախվածություն» (Drug Dependence) տերմինը: Այս հեղինակը և իր համախոհները իրենց առաջարկությունը հիմնավորում էին այն փաստարկով, որ »կախվածություն» տերմինը կարող է որպես հավաքական հասկացություն ի մի բերել թմրամոլության տարեցտարի աճող նորանոր «ոչ դասական» ձեւերը և տեսակները: Իսկ այս նոր տերմինը կարող է համախմբել բոլոր այն հիվանդությունները, որոնք ուղեկցվում են կախվածության համախտանիշի զարգացմամբ:

Արդեն 1964թ. ԱՀԿ Կախվածություն առաջացնող դեղերի գծով փորձագետների կոմիտեն (մինչև 1964թ.` ԱՀԿ-ի Թմրամոլություն առաջացնող դեղերի գծով փորձագետների կոմիտե) իր 13-րդ զեկույցում առաջարկեց «թմրամոլություն» և «դեղամիջոցների հանդեպ հակում» տերմինների փոխարեն գործածության մեջ դնել «դեղորայքային կախվածություն» տերմինը: 1965թ. այս առաջարկություններն ընդունվեցին ԱՀԿ Դեղորայքային կախվածություն առաջացնող պատրաստուկների գնահատման գիտական խմբի կողմից: Հետագայում այս դրույթն ընդունվեց նաև ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի և Գիտական հետազոտությունների գիտական խորհրդի կողմից:

ԱՀԿ կախվածություն առաջացնող դեղերի գծով փորձագետների կոմիտեի 1969թ. 16-րդ զեկույցի համաձայն, դեղամիջոցներից կախվածությունը «հոգեկան, իսկ երբեմն նաև ` ֆիզիկական վիճակ է …, որը բնորոշվում է առանձնահատուկ վարքագծային ռեակցիաներով, որը միշտ արտահայտվում է որոշակի նյութերի մշտական կամ պարբերաբար ընդունման կայուն պահանջով, որպեսզի գործածողները զգան դրանց ազդեցությունը իրենց հոգեկանի վրա, իսկ երբեմն էլ` խուսափեն դրանց ընդունման դադարեցմամբ պայմանավորված տհաճ նշաններից»:

Ավելի վաղ, 1965թ. N.B.Eddy-ն տվել էր դեղերից հոգեկան և ֆիզիկական կախվածությունների նկարագրությունները, որոնք գրեթե անփոփոխ կերպով ընդունվեցին ԱՀԿ Կախվածություն առաջացնող դեղերի գծով փորձագետների կոմիտեի 19-րդ զեկույցում (1974թ.): Ըստ այս փաստաթղթի, հոգեկան կախվածությունը «մի վիճակ է, որի դեպքում դեղը (թմրամիջոցը) առաջացնում է բավարարվածության և հոգեկան վերելքի զգացողություն և որը պահանջում է այդ դեղի ազդեցության պարբերաբար վերսկսում կամ մշտական ընդունում, հաճույք զգալու կամ դիսկոմֆորտից խուսափելու համար»: Իսկ Ֆիզիկական կախվածությունն «ադապտացված վիճակ է, որը բնորոշվում է արտահայտված ֆիզիկական խանգարումների առաջացմամբ և վերանում է համապատասխան դեղերի ընդունմամբ… Այդ խանգարումները, այսինքն` աբստինենցիայի համախտանիշը, իրենցից ներկայացնում են թմրամիջոցների յուրաքանչյուր տեսակի համար սպեցիֆիկ սիմպտոմների և հոգեկան ու ֆիզիկական բնույթի նշանների համակցություն»:

60-ականների վերջում և 70-ականների սկզբում դեղորայքային կախվածությունը, ինչպես նաև դրա տարբեր տեսակները (hոգեկան և ֆիզիկական կախվածություն) սկսեցին գործածվել ԱՀԿ համապատասխան փաստաթղթերում և գիտական գրականության մեջ:

Ներկայումս ամբողջ աշխարհում լայնորեն ընդունված է Հոգեբույժների ամերիկյան ասոցիացիայի կողմից (1994) առաջարկված և Ախտորոշման և վիճակագրության ձեռնարկի 4-րդ հրատարակությունում (DSM IV) տեղ գտած կախվածության և ԱՀԿ-ի կողմից առաջարկված Հիվանդությունների միջազգային 10-րդ դասակարգման (ICD-10) չափանիշները: Երկու դեպքում էլ սահմանված են «հոգեներգործուն նյութերից կախվածության», այլ ոչ թե «թմրամոլության» ախտորոշիչ չափանիշները:

Չնայած, նույնիսկ ժամանակակից գրականության մեջ տարբեր հեղինակների կողմից ներկայացվող սահմանումներն ըստ էության կրկնում են ԱՀԿ-ի վերոհիշյալ սահմանումը, այնուամենայնիվ, որոշ հեղինակների կարծիքով այդ սահմանումը հեռու է կատարյալ լինելուց: Օրինակ, հանրահայտ J.Staehelin-ը (1967) գտնում է, որ թմրամոլության չափանիշներն են` հակումը, ցանկությունը զսպելու անկարողությունը և տոլերանտությունը, բայց »ոչ բոլոր դեպքերում է, որ քիմիական ինտոքսիկացիան բերում է թմրամոլության: Բազմաթիվ մարդիկ, որոնք պարբերաբար չարաշահում են ալկոհոլ, քնաբերներ…կարող են ցանկացած պահին նվազեցնել կամ նույնիսկ լիովին հրաժարվել նրանցից «առանց անհաղթահարելի հակման» և աբստինենցիայի զգացողության»: Ըստ այդ հեղինակի, թմրամիջոցներից հաջողությամբ «ետ քաշվելու» պատճառն այն է, որ այդպիսի անձանց մոտ բացակայում են թմրամոլությանը նախատրամադրող բնածին կամ ձեռքբերովի բնավորության գծերը: Այսպիսով, J.Staehelin-ը գտնում է, որ այս կամ այն տեսակի նարկոտիզացիային հակված են անհատներ այնպիսի պրեմորբիդային հատկություններով, ինչպիսիք են անհատական դեֆեկտները: Այսինքն, J.Staehelin-ը թմրամոլության առաջնային չափանիշ է ընդունում անհատի փոփոխությունը և ոչ թե թմրամիջոցների չարաշահումը: Դա նշանակում է, որ ըստ այս հեղինակի, քանի դեռ թմրամիջոցներ չարաշահող անհատի մոտ չկան պսիխոպաթիայի նշաններ, բժիշկն իրավունք չունի նրան ախտորոշել «թմրամոլություն». միգուցե դա ոչ թե թմրամոլություն է, այլ պարզապես թմրամիջոցների չարաշահում:

Թմրամոլության ախտորոշման յուրահատուկ տեսություն է առաջարկել ռուսական նարկոլոգիայի կարկառուն ներկայացուցիչ I.N.Pyatnitskaya-ն: Ըստ այս հեղինակի (1975) և նրա համակիրների սահմանման, թմրամոլությունը բնորոշվում է հետեւյալ երեք նշաններով.

- տվյալ թմրամիջոցի հանդեպ օրգանիզմի փոփոխված ռեակտիվականության համախտանիշ (պաշտպանողական ռեակցիաներ, տոլերանտություն, գործածման ձեւը, արբածության ձեւը)
- հոգեկան կախվածության համախտանիշ (օբսեսիվ հակում, ինտոքսիկացիայից՝ հոգեկան բարեկեցություն)
- ֆիզիկական կախվածության համախտանիշ (կոմպուլսիվ հակում, դեղաչափի հանդեպ հսկողության կորուստ, աբստինենցիայի համախտանիշ, ինտոքսիկացիայից՝ ֆիզիկական բարեկեցություն):

Ընդ որում, ըստ Pyatnitskaya-ի, սկզբում առաջ են գալիս տվյալ թմրամիջոցի հանդեպ օրգանիզմի փոփոխված ռեակտիվականության և հոգեկան կախվածության համախտանիշները, որից հետո ավելի ուշ զարգանում է ֆիզիկական կախվածության համախտանիշը և հենց աբստինենցիայի ի հայտ գալով է, որ թմրամիջոցներ չարաշահողը վերածվում է թմրամոլի:

ՊՈԼԻՆԱՐԿՈՄԱՆԻԱ

1967թ. ԱՀԿ-ն ներմուծել է նոր տերմին` «պոլինարկոմանիա», որպես միաժամանակ մի քանի թմրամիջոցներից կախվածության առաջացում: Ըստ ԱՀԿ-ի, զուգակցվող նյութերը կարող են լինել ինչպես նույն խմբից (հերոին, մորֆին և կոդեին), իրար նման խմբերից (ալկոհոլ և բարբիտուրատներ), այնպես էլ տարբեր խմբերից (բարբիտուրատներ և ամֆետամիններ), և միայն վերջին դեպքում մենք գործ ունենք կախվածության տարբեր տեսակների հետ: Ըստ ԱՀԿ մասնագետների, տարբեր խմբերի թմրամիջոցները հաճախ զուգակցվում են «հիմնական» թմրամիջոցի ազդեցությունը պոտենցելու, իսկ ավելի հազվադեպ` դրա կողմնակի ազդեցությունները մեղմացնելու համար: L.S.Giidman-ը և A.Gilman-ը սահմանել են «համակցված թմրամոլություն» (Combined Addiction) հասկացությունը որպես մորֆինիստների կողմից բարբիտուրատների չարաշահման արդյունք և առաջարկել են այդպիսի պացիենտների աբստինենցիան հանելու համար միաժամանակ նշանակել երկու դեղերը: Իսկ ահա կլինիցիստ L.Kole-ն մորֆինի զուգակցումը կոկաինի կամ բարբիտուրատների հետ անվանել է այսպես կոչված «կրկնակի թմրամոլություն» (Double Addiction): Այնուամենայնիվ, ելնելով այն փաստից, որ թմրամիջոցներից կախվածության մեջ գտնվողները հաճախ չարաշահում են երկուսից ավելի տեսակներ, ներկայումս ավելի ընդունված է «պոլինարկոմանիա» հասկացությունը:

Անգլիախոս երկրներում տարածված են պոլինարկոմանիայի հետեւյալ «կենցաղային» կամ ժարգոնային անվանումները` «դեղին ժակետներ» (Yellow jackets)` նատրիումի պենտոբարբիտալի և ալկոհոլի զուգակցում, «կապույտ հրեշտակներ» (Blue Angels)` նատրիումի ամիտալ և ալկոհոլ, «կարմիր սատանաներ» (Red Devils)` նատրիումի սեկոբարբիտալ և ալկոհոլ, «Speedball»` օպիատներ և կոկաին, «կապույտ» (Blue)` ամֆետամիններ և բարբիտուրատներ և այլն:

Պոլինարկոտիզացիայի վերաբերյալ տվյալները հաճախ հակասական են, օրինակ, ըստ R.P. Knight-ի և J.R.Prout-ի, 35% դեպքերում մորֆինիստները պարբերաբար գործածում են քնաբերներ, իսկ ըստ P.Kielholz-ի այս տարածվածությունը հասնում է 60%: Նույն ձեւով, ըստ B.Kass-ի ալկոհոլիկների 60%-ն ընդունում են թմրամիջոցներ, իսկ ըստ R.P. Knight-ի և J.R.Prout-ի` 80%:

ՄԱԿ-ի ԴԻՐՔՈՐՈՇՈՒՄԸ

Միավորված ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ) Թմրամիջոցների գծով հանձնաժողովը, մի շարք նստաշրջաններում (19-րդ, 20-րդ, 21-րդ, 22-րդ և 23-րդ) քննարկելով տերմինաբանության հարցերը, չի համաձայնվել ԱՀԿ-ի առաջարկի հետ, այն է` «թմրամոլությունը» փոխարինել «դեղորայքային կախվածություն» արտահայտությամբ: 1965թ. ՄԱԿ-ի վերոնշյալ Հանձնաժողովն իր 20-րդ նստաշրջանում նշել է, որ «նարկոմանիա» տերմինը երկար ժամանակ ընդունված է աշխարհի բոլոր երկրներում, միջազգային և ազգային օրենսդրական փաստաթղթերում, ներառյալ` 1961թ. ՄԱԿ-ի Թմրամիջոցների մասին միացյալ կոնվենցիան, և նոր տերմինի որդեգրումը կարող է առաջ բերել ադմինիստրատիվ բնույթի և իրավական բազմաթիվ խոչընդոտներ և բարդություններ: Հանձնաժողովը նաև նշել է, որ այս կամ այն նյութի միջազգային հսկողության տակ ընկնելու հանգամանքը կախված է այդ նյութի վնասակար ազդեցությունների առաջացման առանձնահատկություններից, իսկ ինչ տերմիններով կներկայացվեն այդ վնասները, արդեն երկրորդային նշանակություն ունի:

Նույն տեսակետն ընդունվել է նաև 23-րդ նստաշրջանում, որի կողմից նույնիսկ քարտուղարությանը դիմում է հղվել` խուսափել թմրամիջոցների գործածման ոլորտին վերաբերող բոլոր փաստաթղթերում «նարկոմանիան» փոխարինել «կախվածություն» կամ «կախվածության մեջ գտնվող անձ» տերմիններով:

ԵԶՐԱՓԱԿՈՒՄ

«Թմրամոլությունը» և «դեղորայքային կախվածությունը» չեն կարող լիարժեք փոխարինել մեկը մյուսին: Նախ, հաճախ «թմրամոլությունը» անհիմն կերպով հավասարեցվում է «ֆիզիկական կախվածությանը», բայց, հայտնի փաստ է, որ որոշ նյութերից ֆիզիկական կախվածությունը միշտ չէ, որ ուղեկցվում է թմրամոլության զարգացմամբ: Օրինակ, նալորֆինը և ցիկլազոցինը կարող են առաջ բերել իրենց հատուկ կախվածության նշաններ, բայց չեն հանդիսանում չարաշահման օբյեկտ: Մյուս կողմից, թմրամոլություն կարող է առաջանալ այնպիսի նյութերի չարաշահման հետեւանքով, որոնք ունեն միայն հոգեկան կախվածություն առաջացնելու (օրինակ` կոկաին) կամ էլ` հզոր հոգեկան և աննշան ֆիզիկական կախվածություն առաջացնելու ունակություն (օրինակ` ֆենամին և կենտրոնական նյարդային համակարգի այլ խթանիչներ):

Ավելին, «դեղորայքային կախվածությունը» լիարժեք չի փոխարինում «թմրամոլությանը» նաև իրավաբանական տեսանկյունից, քանի որ առաջինը չի արտացոլում թմրամիջոցների չարաշահման սոցիալական վտանգավորությունը, հսկողության և իրավական կողմերը:
_________________
Մի՛ նախանձիր, քանզի աշխարհը ոչինչ չունի, որ չունենա քո հոգին:
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
ARATA
Իմաստուն

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 17 Փետ. 2010 14:18
   Թեմայի վերնագիրը: «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

Միթե մեր Երիտասարդների մեջ Չկա Թմրամոլներ????
_________________
Մի՛ նախանձիր, քանզի աշխարհը ոչինչ չունի, որ չունենա քո հոգին:
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
BRAT_NL
Գրապահոց

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 17 Փետ. 2010 14:53
   Թեմայի վերնագիրը: «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը


Իհարկե կան: Նրանց բուժել է պետք
_________________
Ես հրաժարվում եմ այս պորտալը ղեկավարելուց:
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
ARATA
Իմաստուն

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 17 Փետ. 2010 15:00
   Թեմայի վերնագիրը: «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

Այո,իսկ Ձեր կարծիքով Նրանք ամբողջությամբ Բուժվում են???
_________________
Մի՛ նախանձիր, քանզի աշխարհը ոչինչ չունի, որ չունենա քո հոգին:
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
Abraqsas
Վարպետ
Վարպետ

avatar


Գրանցված է:
2010-02-12
Միավորների քան-նը: 3454

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 17 Փետ. 2010 18:03
   Թեմայի վերնագիրը: «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

Չեմ կարծում, որ ամբողջությամբ բուժվում են, այդ անտանելի <<սպիները>> միշտ էլ հետագայում զգացնել են տալիս....
_________________
Ժամանակը լիքն է աղետներով,ով է, որ նորից թերթում է
Հայոց պատմության էջերը...
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
ARATA
Իմաստուն

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 18 Փետ. 2010 08:14
   Թեմայի վերնագիրը: «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

Իսկ Դուք գիտեք այդպիսի Անձանց???
_________________
Մի՛ նախանձիր, քանզի աշխարհը ոչինչ չունի, որ չունենա քո հոգին:
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
Abraqsas
Վարպետ
Վարպետ

avatar


Գրանցված է:
2010-02-12
Միավորների քան-նը: 3454

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 18 Փետ. 2010 15:39
   Թեմայի վերնագիրը: «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

Չէ,չգիտեմ???
_________________
Ժամանակը լիքն է աղետներով,ով է, որ նորից թերթում է
Հայոց պատմության էջերը...
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
Anush97
Վետերան
Վետերան

avatar


Գրանցված է:
2009-01-08
Միավորների քան-նը: 828

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 04 Հուն. 2010 12:10
   Թեմայի վերնագիրը: «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

ԹՄՐԱՄՈԼՈՒԹՅՈՒՆ (Նոյեմբեր 04, 2009)

Հայաստանն աշխարհում առաջատար դիրքերում է թմրամոլության կանխարգելման բնագավառում: Ինչպես երեկ ասաց նարկոլոգիական կենտրոնի ղեկավար Պետրոս Սեմերջյանը, Հայաստանն այս ոլորտում բարվոք վիճակում է թե՛ սոցիալական, թե՛ օրենսդրական բաղադրիչներով՝ թմրամոլությամբ հիվանդներին բուժելիս կիրառվում են ժամանակակից մեթոդներ:

Հայաստանում ընդհանուր առմամբ թմրամոլությունից բուժվել է 1141 մարդ, սակայն երկրում էպիդեմալոգիական գիտական մեթոդով հաշվառվել է մոտ 30 հազար թմրամոլ: Նրանցից միայն մեկ տոկոսն են կանայք:

Առավել տարածված թմրամիջոցը հաշիշն է, իսկ ամենաթանկը՝ կոկաինը: Մեծ թիվ են կազմում հաշիշ, հերոին ու տնայնագործական ափիոն տեսակի թմրամիջոց օգտագործողները: Հայաստանում թմրամոլությունից բուժումը կատարվում է պետպատվերի՝ 133 հազար 500 դրամի շրջանակներում, տեւում է 24 օր:
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր
Նոր թեմա սկսել    Պատասխանել Ժամային գոտիները GMT + 1
AM-KAYQ.com » Ֆորում » Life-Style » Հոգեբանություն և Փիլիսոփայություն » «Թմրամոլություն», թ՞ե «կախվածություն» (տոքսիկամանիա)
Էջ 1 2-ից Էջ`:   1, 2   Հաջ.

 

Նման թեմաներ:
   Ֆորում   Թեմա   Հեղինակ   Վերջին 
Չկան նոր հաղորդագրություններ Քաղաքականություն Րաֆֆի Հովհաննիսյան «ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅԱՆ» կուսակցություն
[Էջ`: 1, 2, 3]
BRAT_NL 11 Փետ. 2013 13:05
INFORMATORX Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Գեղանկարչություն Հայաստանի տեսարժան վայրերը - նկարներ
[Էջ`: 1, 2]
araara 30 Ապ. 2012 14:00
Davit15 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Հոգեբանություն և Փիլիսոփայություն Անվանեք ձեր կյանքը մեկ բառով
[Էջ`: 1, 2, 3...127, 128, 129, 130, 131, 132]
Anna-Fransis 30 Ապ. 2012 05:30
Davit15 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Սեր և Ռոմանտիկա Թղթին հանձնված մտքեր...
[Էջ`: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8]
anita-angel 30 Ապ. 2012 13:30
Davit15 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Software Հակավիրուսային ծրագրեր
ShiftCtrl 30 Դեկ. 2011 09:05
sero5555 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Հոգեբանություն և Փիլիսոփայություն Ո՞րն է ավելի դժվար, ներել թ՞ե զիջել ...
[Էջ`: 1, 2, 3...5, 6, 7, 8, 9, 10]
Anna-Fransis 30 Ապ. 2012 05:32
Davit15 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Կատակներ [ Հարցում ] Ադամն ու Եվան ամուսնացե՞լ են, թե՞ ոչ???
ARATA 07 Դեկ. 2012 05:05
ssdada Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Նորություններ Դերսիմի մահմեդական հայերը վախ ունեն ...
BRAT_NL 21 Փետ. 2012 13:17
lucy01 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Հոգեբանություն և Փիլիսոփայություն ետե ունենաք կախարդական պայտիկ և երեք ցանկուտյունների հնարավորուտյուն:
[Էջ`: 1, 2]
Vopanyan 30 Ապ. 2012 05:59
Davit15 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Հոգեբանություն և Փիլիսոփայություն [ Հարցում ] Լուրեր այսպես կոչված «Ադրբեջանից»
[Էջ`: 1, 2, 3...15, 16, 17, 18, 19, 20]
xaxam85 10 Ապ. 2013 15:03
a.arpi.a Դիտել վերջին հաղորդագրությունը