Ֆորում | Զրուցարան | Օրագրեր | Ակումբներ | Ծանոթություններ | Խաղեր | Լուս. ալբոմներ | Գեղեցկության մրցույթ Օգտվող Ռադիո Որոնում
Էջանշան դնել Դարձնել սկզբնական   
Իմ անձնագիրը
Զրույց
Ժամանց
Օգտակար
Տեղեկություն
Ծառայություններ
Լեզուներ
Գովազդ
    new
AM-KAYQ.com » Ֆորում » Հասարակություն » Համաշխարհային պատմություն » Դրվագներ հայ մեծերի կյանքից
Նոր թեմա սկսել   Պատասխանել
Տպագրել թեման
Հեղինակ Հաղորդագրություն
gjada
Ֆլեյմի գուրու

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 22 Օգոս. 2008 21:02
   Թեմայի վերնագիրը: Դրվագներ հայ մեծերի կյանքից
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

նաև տես'
http://region.rc-mir.com/topic786015

Ս. ՀՈՎՍԵՓ Ա ՀՈՂՈՑՄԵՑԻ
(439-451)


Սահակ Պարթև կաթողիկոսը մահացավ 439 թվականի նավասարդ ամսի 30-ին, որը Էդ. Դյուլորիեի տոմարագիտական հաշվարկներով համապատասխանել է սեպտեմբերի 7-ին: Չնայած 432 թվից նրա կաթողիկոսական իրավունքն իբր վերականգնվել էր, իրականում կաթողիկոսական գործերը տնօրինում էր պարսից արքունիքի կողմից հակաթոռ կաթողիկոս կարգված՝ ազգությամբ ասորի Շմուել եպիսկոպոսը: Վերջինիս աթոռանիստը Վաղարշապատն էր, իսկ Սահակ Պարթևն ստիպված էր հեռանալ իր կալվածներում գտնվող Բլուր կամ Բլրոցաց գյուղը (Բագրևանդ գավառ): Ինչպես իրավացիորեն նշել է Մ. Օրմանյանը, հայերի աչքում Սահակ Պարթևի պաշտոնազրկվելը և հետագայում, ըստ էության, ձևական պաշտոնավարելը բնավ նշանակություն չունեցան, և նա ճանաչվել է երկրի օրինական կաթողիկոս՝ ընտրությունից մինչև մահվան օրը: Սակայն Սահակ Պարթևի մահով Գրիգոր Լուսավորչի ազգատոհմն ուղիղ գծով մարեց, քանի որ նա արու զավակներ չուներ: Սահակ Պարթևը դեռ մինչև 428 թ., այսինքն՝ պարսից արքունիքի կողմից պաշտոնազրկվելը, Մեսրոպ Մաշտոցին նշանակել էր Վաղարշապատի Մայր Աթոռի կաթողիկե եկեղեցու (Էջմիածնի տաճարի) վերակացու, ուստի կաթողիկոսի մահից հետո նախարարները կաթողիկոսության պատիվը հանձնեցին մեծ վարդապետ Մաշտոցին, որը լինելով Սահակ Պարթևի արժանավոր հաջորդը՝ փաստորեն ընդամենը տեղապահ էր կամ փոխանորդ: Իր համեստ իրավասությունների շրջանակում ըստ ամենայնի վարելով եկեղեցու գործերը՝ նա ապրեց Սահակ Պարթևի մահից հետո ընդամենը վեց ամիս և մահացավ 440 թվականի մեհեկան ամսի 13-ին կամ փետրվարի 17-ին Վաղարշապատում: Նրա հուղարկավարության հարցում կրքեր բորբոքվեցին, որովհետև նախարարների և հոգևորականների մի մասն առաջարկում էր նրան հողին հանձնել Տարոնում, թերևս Աշտիշատում, որտեղ թաղված էր Սահակ Պարթևը: Մեկ այլ խումբ գտնում էր, որ նրան պետք է տանել Գողթն, որտեղ նա առաջին անգամ կրոնավորական գործունեություն էր սկսել: Երրորդ խումբը, որ ի վերջո հաղթող հանդիսացավ, նախընտրում էր Վաղարշապատը, որտեղ նա երկար պաշտոնավարել էր և մահացել: Սակայն, այնուամենայնիվ, նա չթաղվեց Վաղարշապատում, որովհետև հայոց հազարապետ Վահան Ամատունի իշխանին և նրա կողմնակիցներին հաջողվեց հայոց գրերի գյուտի հեղինակի մարմինը հողին հանձնել հազարապետին պատկանող Օշական գյուղում, իսկ երեք տարի անց նրա գերեզմանի վրա գմբեթավոր եկեղեցի կառուցվեց:
Կաթողիկոսական աթոռին իբրև տեղապահ հաստատվեց Սահակ Պարթևի և Մեսրոպ Մաշտոցի ավագագույն աշակերտներից Հովսեփ Հողոցմեցին կամ Խողոցմեցին, որը ծնվել էր Սյունյաց աշխարհի Վայոց ձոր գավառի Հողոցիմ գյուղում: Վերջինս այդպես էլ պարսից արքունիքի կողմից կաթողիկոս չհաստատվեց՝ պաշտոնապես համարվելով տեղապահ մինչև իր նահատակությունը, որ տեղի ունեցավ Վարդանանց պատերազմի պարտությունից շատ չանցած: Հավանաբար արդեն Մեսրոպ Մաշտոցի կարճատև հովվապետության շրջանում նա վերջինիս կարգադրությամբ տեղապահ էր նշանակվել, ուստի նրա տեղապահության և Մաշտոցի մահից հետո փաստական կաթողիկոսության շրջանը պետք է դնել 439-451 թթ.:
428 թվականից սկսած՝ պարսից արքունիքը Հայոց մարզպանությունում կաթողիկոսներ էր հաստատում ասորի եպիսկոպոսներից: Առաջինը կաթողիկոս հռչակվեց Սուրմակը, որը 429 թվին հայոց նախարարների կողմից հալածվեց՝ հովվապետելով ընդամենը մի տարուց մի փոքր ավելի: Պարսից արքայից արքա Վռամը, ի պատասխան հայ նախարարների խնդրանքի, կաթողիկոսական աթոռին հաստատեց Բրքիշո կամ Աբդիշո անունով մի ասորու: 432 թվին սա ևս հեռացվեց կաթողիկոսությունից՝ երեք տարի աթոռակալելուց հետո: Կաթողիկոսական աթոռին հաստատվեց ասորի Շամուելը կամ Շմուելը, որը հետևելով իր նախորդի անբարոյական վարքին՝ հինգ տարի զուգահեռ հովվապետեց Սահակ Պարթևին և մահացավ Հայաստանում: Պարսից արքունիքի օժանդակությամբ՝ կաթողիկոսական աթոռին կրկին տիրացավ Սուրմակ եպիսկոպոսը, որին Ասողիկի պատմությունը համարում է հայրապետների շարքն անցած՝ ի տարբերություն իր նախորդներ Բրքիշո-Աբդիշոյի և Շմուելի: Այս անգամ նա աթոռակալեց վեց տարի և մահացավ, հավանաբար, մոտավորապես 443 թվականին: Իրականում Սուրմակը մտել է Կղեմես Գալանոսի կազմած կաթողիկոսների ցանկ, իսկ հայկական գավազանագրքերում նրա անունը տեղ չի գտել:
441 թվականին Հայոց մարզպան նշանակվեց մինչ այդ վրաց մարզպան կարգված Վասակ Սյունի իշխանը, որը, ինչպես ճիշտ նկատում է Մ. Օրմանյանը, երկար ժամանակ պարսից արքունիքում մնացած լինելով՝ քաջ ծանոթ էր ոչ միայն պարսկերենին, այլև պարսից օրենքներին ու սովորություններին և կազմակերպչական աշխատանքի մեծ շնորհք ուներ: Նրա մարզպանության շրջանում մահացավ Սուրմակը, և պարսից տերության կողմից ճանաչված կաթողիկոսական աթոռը թափուր մնաց: Վասակ Սյունին, խորապես գիտակցելով միասնական կաթողիկոսության կարևորությունը, ազգային մյուս գործիչների հետ մեկտեղ ձեռնամուխ եղավ այդ գործին՝ պաշտպանելով Հովսեփ Հողոցմեցու թեկնածությունը, որն արդեն իրապես մի քանի տարի հովվապետում էր: Սուրմակի մահից հետո հայոց եպիսկոպոսները հավաքվելով Հովսեփին կաթողիկոս հռչակեցին: Ենթադրվում է, որ դա կատարվեց 445 թվին:
Հովսեփ կաթողիկոսի և մարզպան Վասակ Սյունու կարևոր ձեռնարկումներից մեկը եղավ Շահապիվանի ժողովի հրավիրումը, որի ընդունած որոշումները պահպանել է «Կանոնագիրք հայոց»-ը: Ժողովը տեղի ունեցավ Շահապիվան ավանում, որ հնուց ի վեր հայոց թագավորների բանակատեղին էր (բանակետղ թագաւորացն Հայոց): Ըստ «Կանոնագիրք հայոց»-ի հաղորդման՝ ժողովը գումարվել է Սահակ Պարթևի վախճանվելու յոթերորդ տարում, որը համապատասխանում է քրիստոնեական տոմարի 445 թվականին և պարսից Հազկերտ թագավորի Զ, այսինքն՝ 6-րդ տարում, որը նույնպես նույնանում է 445 թվին: Ձեռագրերում հանդիպող «ի ԺԶ ամի թագաւորութեան Յազկերտի» և «ի ԻԶ ամի թագաւորութեան Յազկերտի» տվյալները սոսկ գրչական սխալներ են, որովհետև Սահակ Պարթևի մահը և Հազկերտի թագավորությունը եղել են նույն տարվա իրադարձություններ։ «Կանոնագրքի» համաձայն՝ ժողովը հրավիրվել էր «Վասակաց Սիւնւոյ մարզպանութեանն Հայոց և Վահանաց Ամատունւոյ հազարապետութեանն և Վրուայ Խոռխոռունւոյ մաղխազութեանն» ժամանակ, սակայն չի հիշատակվում Հովսեփ Հողոցմեցին: Եթե, ինչպես ճիշտ նկատել է Մ. Օրմանյանը, դա պարզ մոռացության հետևանք չէ, որը գրեթե հավանականություն չունի, ապա առավել ճշմարտամոտն այն է, որ Հովսեփ Հողոցմեցին պաշտոնապես կաթողիկոս հաստատվեց հենց Շահապիվանի ժողովում, ուստի և տեղ չի գտել աշխարհիկ և հոգևոր իշխանավորների հիշյալ ցուցակում: Սակայն, որ նա էր ժողովի հիմնական կազմակերպիչը, պարզ երևում է Ասողիկի տեղեկությունից, թե Հովսեփը Հողոցիմ գյուղից Շահապիվանում ժողով գումարեց:
Շահապիվանի ժողովը հրավիրվեց «ի ժամանակս Նորաբեր տաւնին», որը Նավասարդի մեծ տոնն է և համապատասխանել է 445 թ. օգոստոսի 7-ին: Ժողովին մասնակցել են քառասուն եպիսկոպոս և բազմաթիվ երեց ու սարկավագ, մեծ թվով եկեղեցու պաշտոնյաներ, գավառապետ և գավառակալ իշխաններ, պետեր, բռնավորներ, զորագլուխներ, հազարավորներ, կուսակալներ, ազատներ և Հայոց աշխարհի ավագ նախարարները: Որոշ տվյալների համաձայն՝ ժողովին մասնակցել են Ղազար, Տաճատ, Արտակ, Գագ և Եփրեմ եպիսկոպոսները, Հովսեփ, Հովնան, Մեղիտոս, Երեմիա, Ասպուրակես, Դանիել, Ղևոնդ և Եղիշե (դրան երեց) երեցները, Վասակ Սյունուց, Վահան Ամատունուց և Վրիվ Խորխոռունուց բացի, Վարդան Մամիկոնյան, Արշավիր Կամսարական, Մանաճիհր Ռշտունի և Ձիկ Դիմաքսյան իշխանները: Կան նաև տվյալներ, ըստ որի՝ Վարդան Մամիկոնյանն իր եղբայրների և հարազատների հետ գտնվել է «ի գառագզի արգելեալք» և ժողովին չի մասնակցել:
Շահապիվանի ժողովն ընդունեց քսան կանոն. «Եպիսկոպոս, որ ի պղծութեան գտանի», «Քահանայ, որ ի պղծութեան գտանի», «Շնացողաց», «Կնաթողաց», «Որ զամուլ կին ոք թողուցու», «Կնոջ, որ յառնէ ելանիցէ», «Արևանկաց», «Կախարդաց», «Որ ի հարցուկս երթայ», «Որ դիւթեն և ոչ կախարդեն», «Որ անյուսութեամբ լան զմեռեալսն», «Որ ընդ մաւրուի անկանի», «Որ զազգական առնէ կին», «Որ տանտիկին ունի», «Որ կրաւնաւոր լինի», «Որ արծաթով լինի եպիսկոպոս», «Վասն նշխարաց վկայից», «Վարդապետ, որ զաշակերտ բանադրէ», «Քահանայ, որ ի մծղնէութեան գտաւ» և «Եպիսկոպոս, որ գիտէ»: Շահապիվանի ժողովի կանոնները նախատեսում էին խիստ պատիժներ, ընդհուպ՝ ջլերի կտրում, ճակատներին աղվեսադրոշմի խարանում և այլն: Ազատների դասը թեև մարմնական որոշ պատիժներից ազատվել էր, սակայն նմանատիպ մեղքերի համար պետք է դրամական մեծ տուգանքներ վճարեր, որոնք երբեմն հասնում էին 1200 դրամի: Հատկապես ծանր պատիժներ էին նախատեսված մծղնեացիների համար: Այս աղանդը բավական տարածվել էր և իր համակիրներն ուներ անգամ եկեղեցական պաշտոնեության շրջանում: Ժողովը խիստ պատիժներ էր նախատեսում նաև այն եպիսկոպոսների, քահանաների ու սարկավագների համար, որոնք տուրք էին տվել պղծությանն ու պոռնկությանը, անօրինական ճանապարհներով պաշտոնների էին տիրացել կամ կաշառքով ձեռնադրվել, տանտիկիններ էին պահել կամ մերձավորների էին ամուսնացրել: Կանոնների մի մասը կարգավորում էր ամուսնա-ընտանեկան իրավունքի նորմերը, իսկ մյուսն ուղղված էր հեթանոսական հոռի սովորությունների դեմ: Շահապիվանի ժողովի կանոնները հայ իրավագիտական մտքի փայլուն հուշարձան են, որոնց հիմնադրույթները մշտապես հաշվի են առնվել Հայոց Եկեղեցու՝ դրան հաջորդած ժողովների որոշումների վրա:
Պատմագիտության մեջ վեճերի առարկա է դարձել Հովսեփ Հողոցմեցու եպիսկոպոս ձեռնադրվելու խնդիրը, որովհետև նա, ըստ Փարպեցու, թեպետև երեց էր ձեռնադրվել, սակայն կաթողիկոսական աթոռին էր տիրացել, իսկ Ժ դարի հեղինակ Մեսրոպ Հողոցմեցին կամ Վայոցձորեցին գրում է, թե նա եպիսկոպոս չի եղել և որպես երեց էլ վախճանվել է: Սակայն ժամանակակից և ականատես պատմիչ Եղիշեի հաղորդմամբ՝ նա եղել է Այրարատի եպիսկոպոսը: Որ նա եղել է եպիսկոպոս, իր հաստատումն է գտնում նաև Թովմա Արծրունու հաղորդած տեղեկություններում:
Հովսեփ Հողոցմեցին պայքար է մղում Նեստորի և Թեոդորի մոլության դեմ, որի վտանգից զգուշացնում էր Ակակ Մեղիտենացու ուղարկած երկրորդ թուղթը կամ նամակը: Այն ուղղված էր Հայոց պատվական և առաքինի նախարարներին, Քրիստոսի սիրելիներին ու ծառաներին։ Իրողություն, որ ցույց է տալիս, թե նամակը գրվել է Ակակի բարեկամ Սահակ Պարթևի մահվանից հետո, երբ դեռ պաշտոնապես տեղապահ չկար, և ազգի հոգևոր գործերը գտնվում էին նախարարների հսկողության ներքո: Շնորհիվ Հայոց Եկեղեցու եռանդուն ջանքերի՝ նեստորականությունը Հայաստանում գործնականում արմատներ չձգեց:
Հովսեփ Հողոցմեցու՝ որպես հոգևոր առաջնորդի և քաղաքական գործչի գործունեությունը հատկապես նշանավոր դարձավ Վարդանանց պատերազմին նախորդող տարիներին և ապստամբության շրջանում: Պարսից Հազկերտ Բ թագավորի գահակալության երկրորդ տարվանից պատերազմ սկսվեց Քուշանաց պետության դեմ, որը շուրջ երկու տարի տևեց: Պատերազմին մասնակցեցին Հայոց, Վրաց, Աղվանից մարզպանությունների բանակները: Մեծ կարևորություն տալով Պարսից տերության հյուսիս-արևմտյան սահմանների պաշտպանությանը՝ Հազկերտ Բ-ն մշտական կայազոր հաստատեց Ճորա պահակ ամրոցում, որտեղ նոր կառուցված բանակատեղի քաղաքն ստացավ Դարբանդ անունը: Արքունի կայազորը ոչ միայն պաշտպանում էր պետության սահմանները, այլև անհրաժեշտության դեպքում ասպատակում էր անհանգիստ լեռնցիների երկրամասերը: Ճորա պահակի կայազորի հիմնական մասը կազմում էր Հայագունդ այրուձին, որն առաջնորդում էին հայ նախարարները: Հայկական զորամասերը,Պարսից թագավորի գահակալության չորրորդից մինչև տասնմեկերորդ տարին տարեցտարի փոփոխվելով, կայազորային ծառայություն էին կատարում Ճորա պահակում: Շնորհիվ Հովսեփ կաթողիկոսի ջանքերի՝ հայ զինվորները մեկնում էին Պարսից տերության սահմանը՝ իրենց հետ վերցնելով սուրբ Կտակարանները, իսկ գնդերում կային հոգևոր բազում պաշտոնյաներ և քահանաներ:
Իր թագավորության տասներկուերորդ տարում՝ 449 թվականի գարնանը, պարսկական բանակները փայլուն հաղթանակ տարան քուշանների դեմ, որից հետո Հազկերտ Բ-ի քաղաքականությունը՝ ենթակա ազգերի նկատմամբ, արմատական փոփոխություն կրեց: Կամենալով իրեն հպատակ քրիստոնյա ժողովուրդներին մեկընդմիշտ կտրել թուլացած Բյուզանդական կայսրությունից՝ պարսից արքունիքը, ի դեմս արքայից արքայի, որոշեց զրադաշտականությունը տարածել նրանց շրջանում՝ կրոնական առումով անջրպետ ստեղծելով կայսրության հնարավոր քաղաքական և ռազմական միջամտությունների դեմ: Իր քաղաքականությունն իրագործելու ճանապարհին Հազկերտ Բ-ն ամենամեծ արգելքը համարում էր Հայաստանն ու հայերին, ուստի՝ աշխարհագիր անցկացնելու պատրվակով, դեռևս 447 թվին, Հայաստան ուղարկվեց Դենշապուհը, որին հանձնարարված էր հող նախապատրաստել կրոնափոխության համար՝ հարկային քաղաքականության միջոցով և այլ միջոցառումներով: Պատահական չէ, որ արքունի հրովարտակում ասված էր, որ եթե հայերը պարսից պես զրադաշտականությանը հետևեն, ապա վրացիները և աղվանները չեն հանդգնի մեր և ձեր կամքին ընդդիմանալ: Դենշապուհն իր հերթին արտաքնապես խաղաղասիրություն էր ցուցաբերում, խոստանում թեթևացնել հարկերն ու այրուձիի հետ կապված դժվարությունները, եթե հայերը հետևեն արքայից արքայի պահանջին: Եկեղեցին, որ միշտ ապահարկ էր եղել, հարկի տակ դրվեց, և եկեղեցական ազատություններն ու արտոնությունները վերացվեցին: Հարկեր դրվեցին ոչ միայն եկեղեցականների, այլև վանականների ու միայնակյացների վրա: Խիստ բարձրացվեցին հարկերը, և ընդհակառակը՝ արտոնություններ տրվեցին զրադաշտականներին և զրադաշտականությունն ընդունած քրիստոնյաներին: Գաղտնի բանսարկություններով միմյանց դեմ սկսեցին գրգռել ոչ միայն նախարարներին, այլև երկպառակտության սերմերը ցանեցին նախարարական ընտանիքների ներսում: Պաշտոններից հեռացվեցին հազարապետ Վահան Ամատունին, գլխավոր դատավոր կաթողիկոսը, որոնց տեղը, համապատասխանաբար, մի պարսիկ պաշտոնյա և մոգպետը նշանակվեցին: Արգելվեց զինվորական ծառայության սահմանված ժամկետը լրացրած զորամասերի վերադարձը Ճորա պահակից հայրենիք: Նրանց ճանապարհը փակում էին պարսկական զորաբանակները: Հալածանքներ սկսվեցին քրիստոնյաներից կազմված կայազորային զորամասերում: Հավատը չուրանալու պատճառով շատ զինվորներ և ավագներ ենթարկվեցին տանջանքների, հալածանքների և բանտարկվեցին: Հավատի համար զոհված առաջին նահատակներից մեկը երիտասարդ նախարար Գարեգինն էր, որը ծանր տանջանքներից հետո կնքեց իր մահկանացուն: Հալածանքներով չհասնելով հաջողության՝ Հազկերտ Բ-ն որոշեց քրիստոնյա և այդ թվում՝ հայկական զորամասերը ցրել հեռավոր երկրներ և հաստատել անապատային երկրների ամրոցների կայազորներում: Կրոնափոխությունը խթանելու համար նրանց ուղարկում էին դժնյա ձմեռոց վայրերը և քաղցի պարտավորեցնելու աստիճան կրճատում էին նրանց զինվորական թոշակները: Մ. Օրմանյանի կարծիքով՝ հենց այդ ժամանակ էլ տեղի ունեցավ Ատոմյանց նահատակությունը: Ատոմ Գնունին և Մանաճիհր Ռշտունին, հրաման ստանալով գնալ Պարսկաստանի խորքերը, որոշում են վերադառնալ հայրենիք և հավատարիմ մնալ քրիստոնեությանը: Չկարողանալով կեղծավոր խոստումներով նրանց ետ բերել՝ պարսկական զորքերն Ատոմյաններին կոտորեցին Անձևակաց գավառի Ձիակալի վանքում, Մանաճիհրյաններին՝ Ռշտունյաց գավառի Ոչխարանից վանքի մոտ, որոնց տեղադրությունը հայտնի չէ:
Ստեղծված ծանր պայմաններում կաթողիկոսը, եպիսկոպոսները, մարզպանն ու հայրենասեր նախարարները հրավիրեցին Արտաշատի նշանավոր ժողովը, որը և Հազկերտ Բ-ի կրոնափոխության առաջարկը մերժեց: Բարձրաստիճան հոգևորականներից ժողովին մասնակցեցին կաթողիկոս Հովսեփ Հողոցմեցին, որը նաև Այրարատի եպիսկոպոսն էր, Անանիա Սյունյաց, Մուշե Արծրունյաց, Սահակ Տարոնի, Սահակ Ռշտունյաց, Մելիտե Մանծկերտի, Եզնիկ Բագրևանդի, Սուրմակ Բզնունյաց, Թաթիկ Բասենի, Երեմիա Մարդաստանի, Գագ Վանանդի, Բասիլ Մոկաց, Եղբայր Անձևացյաց, Տաճատ Տայոց, Քասուն Տուրուբերանի, Զավեն Մանանաղիի, Եղիշե Ամատունյաց, Երեմիա Ապահունյաց եպիսկոպոսները, բազմաթիվ քորեպիսկոպոսներ և երեցներ, որոնցից հիշատակվում են սուրբ Ղևոնդը, Խորենը Մրենից, Դավիթը և Աղան Արծրունին: Հայոց մեծամեծներից ժողովին մասնակցեց 18 նախարար, որոնց մեջ էին Վասակ Սյունին, Ներշապուհ Արծրունին, Վրիվ Խորխոռունին, Վարդան Մամիկոնյանը և ուրիշներ:
Ժողովը քննության առավ երկու փաստաթուղթ՝ Հազկերտ Բ-ի թագավորական հրովարտակը՝ կրոնափոխության առաջարկով, և պարսից հազարապետ Միհրներսեհի կրոնափոխության հորդորական նամակը: Կտրուկ մերժելով պարսից թագավորի հավատուրացության առաջարկը՝ հայերն ընդունում էին իրենց հպատակությունը որպես պարտք և ոչ թե՝ մարդկային երկյուղի նշան: Սակայն միաժամանակ նշվում էր, որ իրենց հոգիների գյուտի կամ կորստյան համար նրանք ոչ թագավորի հոգածության կարիքն ունեն և ոչ էլ մտադիր են այդ հոգսը նրան թողնել: Ինչ վերաբերում էր զուտ կրոնական և վարդապետական խնդիրներին, ապա պատասխան նամակում նշվում էր, որ զրադաշտականությունը սուտ և ծաղրի արժանի է՝ ի տարբերություն իրենց քրիստոնեության, որն աստվածասեր և ճշմարիտ է: Հանգամանալից պատասխան է ուղարկվում նաև Միհրներսեհի հորդորական նամակին, որն ավարտվում էր ներքոհիշյալ խոսքերով. «Աւասիկ կամք զբոլոր մարմին տուեալ ի ձեռս քո, վաղվաղակի արա զինչ և կամիս, ի քէն տանջանք, և ի մենջ յանձնառութիւնք, սուր քո, և պարանոցք մեր» (Եղիշե):
Ինչպես և պետք էր սպասել, հայերի պատասխանից կատաղած Հազկերտ Բ արքայից արքան պահանջեց, որ հայ նախարարները ներկայանան Տիզբոն և բացատրություն տան: Տիզբոն կանչվեցին նաև վրաց և աղվանից նախարարները, որոնք նույնպես մերժողական պատասխաններ էին տվել թագավորի հավատուրացության հրովարտակին: Գիտակցելով, որ չգնալը պարզապես կդիտվի ապստամբություն, երեք երկրների նախարարներն ուղևորվեցին Տիզբոն, ուր 450 թվականի ապրիլի 15-ին ներկայացան պարսից արքայից արքային, այն է «ի մեծի շաբաթու զատկին»: Չնայած իրենց անհողդողդ կեցվածքին՝ Վասակ Սյունին, Վարդան Մամիկոնյանը և մյուս նախարարները քաջ գիտակցում էին, որ հետագա համառ դիրքորոշումը լոկ կհանգեցնի իրենց մահապատժին՝ թողնելով իրենց հայրենիքները ղեկավարությունից զուրկ և անպաշտպան: Ուստի՝ առերես նրանք ընդունում են զրադաշտականությունը և հնարավորություն ստանում վերադառնալու հայրենիք: Երկիր վերադարձող նախարարներին հարուստ նվերներ տրվեցին, կազմակերպեցին խրախճանքներ: Սակայն պարսից արքունիքն էլ միամիտ չէր, ուստի՝ Վասակ Սյունու երկու որդիները և Աշուշա վրաց բդեշխը պատանդ պահվեցին, որպեսզի նախարարների միտքը երկիր վերադառնալուց հետո չփոխվի։ Հայ նախարարների հետ Հայաստան ուղարկվեց 700 մոգ, իսկ աղվանից նախարարների հետ՝ 300, որպեսզի կրոնափոխության գործն իրականացնեն:
Հարկ է նշել, որ սկզբում երկրում տիրում էր պարզապես խուճապային կացություն: Կարծես թե չկար մեկը, որ երկրի ուժերն ի մի բերեր և դիմադրություն կազմակերպեր: Այս հուսահատ վիճակը տեսնելով՝ անգամ սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանն իր եղբայրների և ընտանիքների հետ որոշեց անցնել Բյուզանդական կայսրություն: Ապստամբության առաջնորդ դարձավ Վասակ Սյունին, որը կես ճանապարհից ետ բերել տվեց Վարդան Մամիկոնյանին և նրա հարազատներին՝ խրախույս կարդալով, որ իրենք կարող են կայսրության և հոների օգնությամբ դիմակայել պարսիկներին: Ապստամբության քարոզի մեջ ներառվեց նաև Եկեղեցին: Կաթողիկոսը և եպիսկոպոսները, ուրացության լուրն առնելով, գավառները քորեպիսկոպոսներ ուղարկեցին և ազատների ու հասարակ ժողովրդի շրջանում պարսկական իշխանություններին չհնազանդվելու լայն քարոզչություն սկսեցին: Կաթողիկոսի հանձնարարությունը հատկապես եռանդուն էր կատարում Ղևոնդ Վանանդեցին, որը Սահակ Պարթևի ժամանակներից տեղապահ էր հաստատված Բագրևանդում: Ժողովուրդը նախարարների վերադարձից հետո՝ 25 օր շարունակ, նրանցից գործողությունների էր սպասում և համբերությունը կորցնելով՝ հավանաբար հուլիսի 2-ին, Ղևոնդ Երեցի գլխավորությամբ, Անգղում հարձակվեց եկեղեցին կրակարանի վերածող պարսից մոգերի վրա, դաժան ծեծի ենթարկեց նրանց և կրակարանն ավերեց: Հայ հոգևորականության շնորհիվ՝ ապստամբությունը տարածվեց երկրով մեկ, և մինչ այդ զգուշավոր դիրք բռնած նախարարներն անցան նրա գլուխ: Վասակ Սյունին, որ ապստամբության սկզբում վերջինիս փաստական ղեկավարն էր, մերժողական պատասխան ստանալով Բյուզանդիայի կայսրից և պատասխան չստանալով հոներից, հասկացավ, որ ապստամբության հաջողությունը դրված է հարցականի տակ, ուստի՝ փորձ արեց լեզու գտնել պարսից արքունիքի հետ, որը ևս ահաբեկված ժողովրդական լայն շարժումից՝ դեմ չէր ապստամբների հետ պատվավոր փոխզիջման գնալուն: Ի տարբերություն Վասակ Սյունու, որը կաշկանդված էր թե՛ իր մարզպանական պաշտոնից բխող պարտավորություններով և թե՛ զավակների պատանդությամբ, Վարդան Մամիկոնյանն ապստամբության հարցում արմատական կողմնորոշում որդեգրեց: Նրան և Վարդանանց օգնում էր Հայոց Եկեղեցին՝ ի դեմս կաթողիկոս Հովսեփ Հողոցմեցու և հայ հոգևորականության: Հայոց սպարապետը ձգտում էր հաջող ապստամբությամբ վերականգնել Հայոց թագավորությունը: Անհանգստացած սպարապետի օրավուր աճող հեղինակությունից՝ Վասակ Սյունին որոշեց ազատվել իր մրցակցից՝ պարսկական ուժերի միջոցով: Երբ պարսից զորքերի հարձակմանը ենթարկված աղվաններն օգնություն խնդրեցին հայերից, մարզպանը, սպարապետի գլխավորությամբ, հիմնականում ուխտապահ նախարարների վատ վարժեցված զորքերն ուղարկեց Աղվանք՝ միաժամանակ այդ մասին տեղյակ պահելով Ճորա մարզպան Սեբուխտ Նիխորականին: Սակայն Վարդան Մամիկոնյանը, անակնկալի բերելով պարսից մարզպանին, Լոփնաս գետի հովտում՝ Խաղխաղ քաղաքի մոտ, հարձակվեց նրա զորքերի վրա և խայտառակ ջարդ տվեց: Ավելին. անցնելով Կուրը՝ Վարդան Մամիկոնյանն իր զորաբանակով ամենուրեք քշեց պարսկական զորքերին, գրավեց Ճորա պահակը՝ վերջինիս պաշտպանությունն ու ղեկավարությունը հանձնելով աղվանից Վահան իշխանին, և բանակցություններ սկսեց հոների հետ, որոնք խոստացան օգնել հայերին:
Մինչ սպարապետը փայլուն հաղթանակներ էր տանում Հայոց արևելից կողմերում և Աղվանքում, Վասակ Սյունին, օգտվելով իրեն ընձեռված դադարից, իշխանությունը վերցրեց իր ձեռքը և ժողովրդին կոչ արեց խաղաղվել, քանի որ արքայից արքան քրիստոնեությունը դավանելու ազատություն է շնորհում: Նրա կողմն անցան նաև նշանակալից թվով հայ հոգևորականներ, որոնցից երեքի՝ Զանգակ Սյունու, Սահակ Ձայնողի և Պետրոս Երկաթի անունները պատմությունը պահպանել է: Նրան միացան նաև նշանակալից թվով նախարարներ: Գույժն առնելով՝ Վարդան Մամիկոնյանը կտրուկ վերադարձավ Հայաստան 450 թվի ուշ աշնանը և ստիպեց, որ Վասակ Սյունին ապավինի Սյունյաց աշխարհի ամրություններին: Սակայն Վարդան Մամիկոնյանը պատերազմի անհրաժեշտ պատրաստությունների բացակայության պատճառով ստիպված եղավ բանակը ժամանակավորապես ցրել: Հավանաբար նույն թվականին կամ 451 թվականի սկզբներին ապստամբ նախարարները նրան թագավոր հռչակեցին, որի մասին տեղեկություն է պահպանել Թովմա Արծրունու պատմությունը:
Գիտակցելով ապստամբների ծանր կացությունը՝ Վարդան Մամիկոնյանը փորձեց գերի վերցրած և քիչ թե շատ վստահելի մի նշանավոր պարսիկի միջոցով հարաբերություններ հաստատել պարսից արքունիքի հետ, սակայն առանձին հաջողության չհասավ: Հազկերտ Բ արքան 451 թ. գարնանը մի մեծ բանակ ուղարկեց Հայաստան՝ Մուշկան Նյուսալավուրտ զորավարի հրամանատարությամբ: Արդեն որպես հայոց թագավոր՝ Վարդան Մամիկոնյանն էլ 66 հազարանոց բանակով շարժվեց դեպի Ավարայրի դաշտ, որտեղ էլ Տղմուտ գետի ափին մայիսի 26-ին տեղի ունեցավ Ավարայրի նշանավոր ճակատամարտը: Չնայած Ղազար Փարպեցու այն խոսքերին, թե ապստամբները լոկ մարտիրոսության էին ձգտում, իրականում Վարդան Մամիկոնյանը նպատակ ուներ հաղթելու, որովհետև նահատակվելու կամ մարտիրոսանալու համար ոչ մի կարիք չունեին 66 հազարանոց բանակ հավաքելու: Առավել ևս՝ եթե ի նկատի ունենանք, որ նրանց մեջ կային մարդիկ, որոնք մարտադաշտ էին եկել ոչ թե կամովի, այլ հարկադրաբար (Ղազար Փարպեցի):
Նախքան ճակատամարտը զորքի առաջ քաջալերական ելույթներ ունեցան կաթողիկոս Հովսեփ Հողոցմեցին, Ղևոնդ երեց Վանանդեցին և Վարդան Մամիկոնյանը: Չնայած համառ և տոկուն պայքարին և պարսից զորքերի տված մեծաքանակ զոհերին՝ 3544 սպանված, հայկական զորքերին եռապատիկ գերազանցող պարսկական բանակը հաղթանակ տարավ, իսկ Վարդան Մամիկոնյանը և շատ նախարարներ ու ազատներ զոհվեցին ռազմի դաշտում: Հայերը ճակատամարտում տվեցին 296 զոհ՝ 9 զորավար և 287 զինվոր (Եղիշե): Ղազար Փարպեցին զոհերի թիվը հաշվում է 285 մարդ՝ 9 զորավար և 276 զինվոր: Հետագա մարտական գործողությունների հետևանքով, ըստ Եղիշեի, հայերից զոհվեց ևս 740, իսկ համաձայն Ղազար Փարպեցու՝ 750 մարդ, որով հայերի կորուստը ողջ կռիվների ընթացքում կազմում է 1036 կամ 1035 զինվորական:
Ապստամբական զորամասերը նահանջելով ցրվեցին երկրի տարբեր կողմերը: Արտազի ամրոցներից մեկում ամրացավ հազարի չափ զինվոր՝ Բակ զորավարի հրամանատարությամբ, որոնց միացել էին կաթողիկոս Հովսեփ Հողոցմեցին և Ղևոնդ Երեցը: Ամրոցը շուտով պաշարվեց պարսկական զորքերի կողմից: Բակ զորավարը 700 զինվորներով կարողացավ ճեղքել թշնամու շղթան և հեռանալ, իսկ կաթողիկոսն ու Ղևոնդ Երեցը՝ իրենց փոքրաթիվ զորամասի հետ, սննդամթերքի սպառվելուց հետո ստիպված եղան հանձնվել թշնամուն: Զինվորականները սրի քաշվեցին, իսկ հոգևոր անձինք գերի վերցվեցին: Ձերբակալվեցին նաև Արշեն երեցը՝ Կապույտ լեռան բերդի մոտ, արտաշատցի Սամվել քահանան, Աբրահամ սարկավագը, Բասենի Թաթիկ եպիսկոպոսը և շատ ուրիշներ: Հայոց մարզպան նշանակվեց Ատրորմիզդ Արշականը, իսկ Վասակ Սյունին կանչվեց Տիզբոն:
Ատրորմիզդ մարզպանին հանձնարարվել էր երկիրը սիրով ենթարկել և քրիստոնեական դավանանքի ազատություն տալ բոլորին: Եվ իրոք՝ եկեղեցիների բացումը և ազատ դավանելու իրավունքն ապահովվեցին, սակայն երբ ապստամբության մասնակից հոգևորականները և նախարարները, հավատալով մարզպանի հայտարարություններին, ներկայացան նրան, ուխտադրուժ կերպով ձերբակալվեցին և ուղարկվեցին Պարսկաստան:
452 թվի սկզբներին պարսից արքունիքը դատ սկսեց ապստամբ իշխանների և հոգևորականների դեմ: Հոգևորականները դաժան ծեծի ենթարկվեցին և շղթայակապ ուղարկվեցին բանտ՝ մինչև արքունի դատավճիռը: Վասակ Սյունին, որին պարսից արքունիքը մի կերպ հանդուրժում էր ապստամբության ընթացքում, ճանաչվեց մեղավոր, նետվեց մահապարտների բանտը, ենթարկվեց տանջանքների և բանտում էլ մահացավ: 9 եկեղեցական և 37 նախարար աքսորվեցին Վրկանից աշխարհ, որտեղ գտնվում էին կապանքների մեջ: Բանտարկությունը տևեց ավելի քան 2 տարի՝ մինչև 454 թվականի ամառ: Աքսորվածների մեջ էր կաթողիկոս Հովսեփ Հողոցմեցին: Կաթողիկոսական աթոռը թափուր մնաց, և 452 թվին կաթողիկոս ձեռնադրվեց Մելիտե Ա Մանազկերտցին:
454 թ. սկզբին կրկին պատերազմ սկսվեց Քուշանաց և Պարսից պետությունների միջև: Հազկերտի հրամանով՝ աքսորյալ բանտարկվածները տարվեցին Ապար աշխարհ և կրկին բանտարկվեցին Նյուշապուհի բերդում: Պարսից թագավորի հրամանով նահատակվեցին Սամվել քահանան, Աբրահամ սարկավագը, որոնք Այրարատի Արած գյուղից էին, Թաթիկ եպիսկոպոսը, Սահակ եպիսկոպոսը, Մուշեն, Արշենը, Քաջաջը, Ղևոնդ Երեցը: Հիշյալ հոգևորականների հետ գլխատվեց նաև Հովսեփ Հողոցմեցի կաթողիկոսը՝ 454 թվի հրոտից ամսի 25-ին կամ հուլիսի 25-ին: Կյանքից հեռացավ Հայոց Եկեղեցու նշանավոր նվիրյալներից մեկը, որը թեպետև մեզ աշխատություններ չի թողել, սակայն անմահացրել է իր անունը Վարդանանց պատերազմին իր մասնակցությամբ և անմնացորդ հայրենասիրությամբ:





Բաբկեն ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ
Պատմ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր


Վերջին անգամ փոփոխություն է կատարվել gjada (30 Օգոս. 2008 15:18) կողմից: Փոփոխություն կատարվել է ընդամենը 1 անգամ
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Դիտել օգտվողի հարցաթերթիկը ծանոթյություններ բաժնից Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
gjada
Ֆլեյմի գուրու

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 22 Օգոս. 2008 21:04
   Թեմայի վերնագիրը: Դրվագներ հայ մեծերի կյանքից
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

ՄԵՍՐՈՊ ՄԱՇՏՈՑԻ ՄԱՀԸ
Լէօ (Առաքել Բաբախանեան)

(Հատուած մը «Ս. Մեսրոպ» աշխատութենէն)

…Այդտեղ ահա, Մեհեկանի 13-ին (Փետրուար 17-ին) մարդ մը մեռաւ, եւ այդ դէպքն էր որ յուզում տարածեց Վաղարշապատի մէջ: Կը զգային թէ հայ աշխարհէն կը վերնայ սուրբ ու նուիրական բան մը:

Այդքան սիրուած ու յարգուած հանգուցեալը հռչակաւոր իշխանաւոր մը չէր, ոչ ալ մեծանուն տոհմէ մը ծագած էր, ո՛չ պատերազմի հերոս էր, ո՛չ հարուստ կալուածատէր, ո՛չ աշխարհ կառավարող, ո՛չ հրամանատար, ո՛չ ալ աշխարհի հզօրներէն մէկը: Մօտաւորապէս ութսուն տարեկան ծերունի վարդապետ մըն էր,– վարդապետ եւ ոչ իսկ եպիսկոպոս,– հասարակ գիւղացիի զաւակ: Ահա թէ ո՛վ էր ան:

Բայց այդ ծերունին մէկ հատիկ անուն մը ունէր. անիկա ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՅ ՈՒՍՈՒՑԻՉն էր: Գործած էր երեսունհինգ տարի, եւ հիմա, երբ մահը խլած էր անոր ձեռքէն թուղթն ու գրիչը, Հայոց աշխարհը` իր պատմութեան սկզբնաւորութենէն ի վեր առաջին անգամ ըլլալով` գլուխը կը խոնարհէր այդ նոր, մինչեւ այն ատեն չեղած գործիչին առջեւ: Երկիր մը, որ դարերու ընթացքին միայն կոպիտ ուժին առջեւ խոնարհած էր, հիմա պաշտելու արժանի նոր սկզբունք մը կը գտնէր– մտաւոր ուժը: Հայ հողին վրայ, առաջին անգամ ըլլալով, գիրքի հերոսը կը ստանար այն պատիւներն ու մեծարանքներըմ որոնք մինչեւ այն ատեն սուրի հերոսներուն կը մատուցուէին:

Առաջին հայ ուսուցիչին դագաղը շրջապատած էին իր աշակերտները: անոնց մէջ կը գտնուէր նաեւ հայոց հազարապետ Վահան Ամատունին, որ Ս. Մեսրոպի աշակերտներէն մէկն էր: Բնական էր որ ան ուզէր իր սեփական կալուածին մէջ թաղել իր սիրելի ուսուցիչը: Իսկ իր կալուածը Արարատեան դաշտէն քիչ մը բարձր կը գտնուէր Օշական ամրոցը: Հայոց հազարապետը թաղման հանդէսին գլուխը անցաւ:

Դաշտը տեղի տուաւ քարքարոտ բլուրներուն: Արագածի շղթային առաջին ոտքերն էին: Բազմութիւնը հասաւ ամենամեծ բլուրին գագաթը, իջաւ Քասախ գետին մեծ ձորը. նորէն դէպի բարձրը դիմեց: Օշական էր: Այնտեղ իջեցուցին դագաղը, այդտեղ եկեղեցին հրաժեշտ տուաւ իր վարդապետին, իսկ ժողովուրդը վերջին անգամ երկրպագեց իր ուսուցիչին:

Գերեզմանը փակուեցաւ: Եւ այն օրէն Օշականի հողը կը պահէ իր ծոցին մէջ Ս. ՄԵՍՐՈՊը:
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Դիտել օգտվողի հարցաթերթիկը ծանոթյություններ բաժնից Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
gjada
Ֆլեյմի գուրու

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 22 Օգոս. 2008 21:06
   Թեմայի վերնագիրը: Դրվագներ հայ մեծերի կյանքից
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը


Գիտե՞ք չէ, որ այսօր Ֆրունզիկը 76 տարեկան կդառնար, եթե կենդանի լիներ։
Այստեղ կդնեմ իրան նվիրված մի հոդված Ազգ օրաթերթից։

ՆԱ ԱՊՐԵՑ ՈՒ ԾԻԾԱՂԵՑՐԵՑ ԲՈԼՈՐԻՆ, ԻՍԿ ԻՐ ՀԱՄԱՐ ԺԱՄԱՆԱԿ ՉՄՆԱՑ

Հայ բեմի անվանի ու անմոռանալի դեմքերից մեկն էր Մհեր (Ֆրունզիկ) Մկրտչյանը, որն այսօր կլիներ 76 տարեկան: Սակայն անսպասելի ու դաժան հիվանդությունը 13 տարի առաջ խլեց մեզանից մեր ամենասիրելի արտիստին ու այսօր նրա բացակայությունը զգացվում է: Մեր Ֆրունզը դեռ մանկուց երազում էր իր ծնողների փափագը տեսնել՝ Անիի, Արեւմտյան Հայաստանի ... ազատագրումը: Սակայն հենց այդ կարոտն էլ սրտում նա հեռացավ ու իր ժողովրդին թողեց իրեն կարոտելու պատգամը: Ֆրունզիկի բոլոր խաղացած դերերը, անկախ նրանից դրանք փոքր էին, թե գլխավոր, մշտապես գերում ու առանձնահատուկ ժպիտ էին արթնացնում: Մեր Ֆրունզը գերեց ու ծիծաղեցրեց բոլորին, սակայն իր համար ժամանակ չգտավ մի փոքր ծիծաղելու...

Երեկ կեսօրին Կոմիտասի անվ. պանթեոնում էին Մհեր Մկրտչյան արտիստական թատրոնի դերասանները, արվեստագետներ եւ այլ թատրոնների դերասաններ, որոնք խնամքով մեծ արտիստի շիրմաքարը զարդարեցին ծաղիկներով: Նրանք եկել էին մեծ ժողովրդականություն վայելած, կինոյի ու թատրոնի անկրկնելի արտիստի ծննդյան 76-ամյակը խնկարկելու եւ լռության մի քանի րոպեներով հարգելու նրա անմար հիշատակը: Հուզված էր Մհերի եղբայրը` թատրոնի գեղ. ղեկ. ռեժիսոր Ալբերտ Մկրտչյանը, որին խնդրեցի բնորոշել Մհեր Մկրտչյանին որպես մարդ, որպես դերասան եւ որպես եղբայր. «Իմ բնորոշումը շատ էգոիստական է, շատ եսասիրական... որովհետեւ ինձ համար Մհերը «աստված» էր իր բոլոր բնորոշումներով` որպես տաղանդավոր դերասան, որպես եղբայր, որպես հայր: Նա մի մարդ էր, որ երեխա ծնվեց ու երեխա մահացավ, ու որի համար տիեզերքում սերն էր, որը ուժ էր տալիս նրան ստեղծագործելու: Անչափ բարի, ազնիվ մարդ էր, որը երբեւէ չի նեղացրել որեւէ մեկին, ու եղեռնից մազապուրծ ծնողներիս կարոտը դեպի մեր էրգիրը իր հետ տարավ»:

Ֆրունզի երեւակայությունը անսահման էր, որն իր հետ բերում էր համ ու հոտ եւ գերում էր, լիներ բեմում, թե կինոյի հրապարակում: Արվեստագետները նշում էին, որ այսօր Ֆրունզի պակասը զգացվում է, չնայած որ նրա ժամանակներն անցել են... Բայց Ֆրունզի թողած դերասանական ժառանգությունը մնաց ու դարձավ երիտասարդ սերնդի համար բեմական դպրոց, ու այսօր իր անունը կրող թատրոնը («Մ. Մկրտչյան արտիստական թատրոն») շարունակում է նրա թողած ավանդն ու մշտապես ժպտադեմ նկարներից մեզ է նայում ու կարծես կրկնում է իր հոր խոսքերը` է՜յ, հե՜յ («Մենք ենք, մեր սարերը» ֆիլմից): Դերասան Ազատ Գասպարյանը Ֆրունզին բնորոշեց ահա այսպես. «Նա մարդ էր մեծատառով, կոմիկ դերասան ու նաեւ ինչ-որ տեղ «բժիշկ», որը իր ծիծաղով հարյուր-հազարավոր հանդիսատեսների է բուժել ծիծաղով: Ֆրունզը իր խաղընկերներին խաղացնում էր ու հենց դրանով գերում էր իր հանդիսատեսին: Ասեմ, որ մեր մեծերի տեղերը եզակի են լինում եւ ես չեմ կարող ընդունել, որ այսօր Ֆրունզը «չկա», նա կա ու միշտ կլինի, քանի նրան հիշում ենք ու երբեք նրան «փոխարինող» չկա»: Իսկ Ֆրունզի խաղընկեր ու ընկեր Անդրանիկ Հարությունյանի (Կոմիտասի անվ. կամերային տան տնօրեն) համար «նա զարմանահրաշ մարդ էր ու դերասան, որի տեսակը շատ քիչ է: Մհերը կյանքում ոչ մի դեր չխաղաց պարզապես խաղալու համար, նա ապրեց ու ապրեցրեց հանդիսատեսին իր դերակատարումներով ու դարձավ անմահ: Մեր Ֆրունզը չնայած ֆիզիկապես չկա այսօր, սակայն նա մահից հետո անգամ մեռած չի ու 13 տարի է անցել, նա միշտ մեզ հետ է ու մշտապես երկխոսության մեջ է ժողովրդի հետ: Մենք այսօր բոլորս մեղավոր ենք, որ մեր Ֆրունզ-Մհերը մեզ հետ չէ: Չկարողացանք պահել նրան իր շփոթված ու աստվածատուր զգացմունքներից, որտեղ նա խճճվեց ու չկարողացավ դուրս գալ: Դրան գումարվեցին նաև ընտանեկան դժբախտություններն ու տապալեցին նրան... Մենք բոլորս մեղավոր ենք, որ չօգնեցինք նրան»:

Իր անունը կրող թատրոնը, որտեղ վերջին անգամ մեր Ֆրունզը խաղաց «Հացթուխի կինը» ներկայացումը, երեկ երեկոյան Ֆրունզի ծննդյան օրվա առիթով բացեց «Արտ-կլուբ»` նկարիչ Աշոտ Համբարձումյանի եւ դերասան Լալա Համբարձումյանի մտահղացմամբ: Այն կդառնա արվեստագետների համար մի կենտրոն, որտեղ հաճախակի կլինեն հանդիպում-քննարկումներ, բանավեճեր: Երեկոյի ընթացքում Ֆրունզի մասին գնահատանքի խոսքեր շատ ասվեցին ու դեռ երկար կասվի: Իսկ ներկաները եւս մեկ անգամ հնարավորություն ունեցան դիտելու մի տեսաժապավեն, որտեղ ամփոփված էին Ֆրունզի բազմաթիվ դերակատարումներ, կյանքի տարբեր դրվագներ եւ իհարկե նրա խաղը ու ձայնը:

Մհեր Մկրտչյանը ապրեց բոլորի համար, իսկ իր համար ապրելու ժամանակ չմնաց...

ՄԱՐԻԵՏԱ ՄԱԿԱՐՅԱՆ
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Դիտել օգտվողի հարցաթերթիկը ծանոթյություններ բաժնից Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
rosaura
Փիլիսոփա

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 26 Սեպ. 2008 11:05
   Թեմայի վերնագիրը: Դրվագներ հայ մեծերի կյանքից
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

Մհեր Մկրտչյանի

Կենսագրությունը

Մհեր Մկրտչյանը ծնվել է Գյումրիում 1930 թվականին։ Հայրը ծագումով մշեցի էր, իսկ մայրը՝ վանեցի։

Գյումրիում սովորել է նկարչական ու երաժշտական դպրոցներում, միաժամանակ հաճախել է թատերական ինքնագործ խմբակ։ 1945-46 թթ-ին սովորել է Մռավյանի անվան թատրոնին կից ստուդիայում, ավարտելուց հետո, 1947 թվականին ընդգրկվել է նույն թատրոնի հիմնական խմբի մեջ։ Այս թատրոնում Մհերը խաղացել է տասնյակից ավելի մեծ ու փոքր դերեր`ցուցաբերելով իր տարիքին չհամապատասխանող վարպետություն։

1953 թ․-ին նա տեղափոխվեց Սունդուկյանի անվան թատրոն,սովորում էր գեղարվեստաթատերական ինստիտուտում (ղեկավար` Վ. Վաղարշյան)։

1959 թ․-ին ռեժիսոր Համասի Մարտիրոսյանը նրան հրավիրեց նկարահանվելու «01-99» կարճամետրաժ ֆիլմում, որտեղ էլ Մհերը ստեղծեց հյութեղ մի կերպար, որը մինչև այժմ էլ հանդիսատեսը չի մոռանում։

Բարձր մասնագիտացումը, կերպարին ազգային դեմք ու դիմագիծ հաղորդելու կարողությունը, էկրանի ճշմարիտ զգացողությունն ու շատ այլ հատկանիշներ Մհեր Մկրտչյանին հնարավորություն տվեցին դասվելու կինո արվեստի ինքնատիպ անունների շարքում։ Այդ ամենը հիանալի դրսևորվեցին Արսեն («Նվագախմբի տղաները»), Գասպար («Եռանկյունի»), Իշխան («Մենք ենք մեր սարերը»), Հայրիկ («Հայրիկ»), Ամիրո («Նահապետ»), Գրիգոր աղա («Կտորմը երկինք») դերերում։

Մհեր Մկրտչյանը եթե «Հայֆիլմում» հաջողությամբ մարմնավորում էր դրամատիկական կերպարներ, ինչպես Նիկոլը («Հին օրերի երգը»), ապա այլ կինոստուդիաները նրան հրավիրում էին բացառապես կատակերգական դերերի համար։ Նա նկարահանվեց «Կովկասի գերուհին», «Այբոլիտ-66», «Միմինո», «Ալի բաբան և քառասուն ավազակները», «Ունայնություն ունայնության» ժապավեններում, որոնցում խաղացված դերակատարումները գնահատվեցին պետական բարձր պարգևներով։

Մհեր Մկրտչյանը մահացել է 1994 թվականին։
_________________
Երբ որ նշան են բռնել թիկունքիդ, քո զգաստությունն էլ իմաստ չունի...
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
rosaura
Փիլիսոփա

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 26 Սեպ. 2008 11:17
   Թեմայի վերնագիրը: Դրվագներ հայ մեծերի կյանքից
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

Արմեն Ջիգարխանյան

Արմեն Ջիգարխանյանը (ծնված Հոկտեմբերի 3–ին, 1935, Երևան, Հայաստան) Ռուսաստանում աշխատող ամենահայտնի հայ դերասաններից է։

Նա դերակատարումներ է ունեցել է բազմաթիվ սովետական ֆիլմերում (Անորսալի վրիժառուները և այլն)։ Ջիգարխանյանի ձայնը կցվել է Սոյուզմուլտֆիլմի մուլտերի բազմաթիվ հերոսների։

1953-1954 թթ.–ին Ջիգարխանյանը աշխատել է Արմենֆիլմում որպես օպերատորի օգնական։ Իր դերասանական կարիերան սկսել է 1955-ին Երևանի Ստանիսլավսկու անվան Ռուսական Դրամատիկական թատրոնում, և 1967–ին տեղափոխվել է Մոսկվայի Լենկոմ Թատրոնը։

1969-ին աշխատել է Մայակովսկու Ակադեմիական Թատրոնում։ 1975-ին Ջիգարխանյանը ստացել է Հայաստանի Հանրապետության Պետական Մրցանակ «Եռանկյան» համար, ինչպես նաև 1979–ին՝ «Snow in Mourning» ֆիլմի համար։

1985-ին Ջիգարխանյանին տրվել է ՍՍՀՄ Ժողովրդական Դերասանի կոչում։
_________________
Երբ որ նշան են բռնել թիկունքիդ, քո զգաստությունն էլ իմաստ չունի...
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
hayterrorist
Երկարակյաց

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 21 Փետ. 2009 05:42
   Թեմայի վերնագիրը: Դրվագներ հայ մեծերի կյանքից
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

«Ապրել ու գործել միայն այն բանի համար,
որի համար արժե մեռնել, եւ մեռնել միայն այն
բանի համար, որի համար արժեր ապրել»:
Գ.ՆԺԴԵՀ

«Ապագա պատմաբանը Դիոգենեսի պես լապտեր վերցրած պետք է քրքրե մեր ներկա դարի պատմությունը, որ գտնե այն գաղափարական գործիչներին, որոնց գործը նմանվում է հին հեքիաթների դարու հերոսների գործունեությանը: Հայ ներկա իրականության մեջ ապագա անաչառ պատմաբանը շատ քչերին կգտնի, որոնց անունը արժանի կլինի հավերժ ացնելու... Անշուշտ ու անկասկած, դրանց թվում կլինի եւ Գարեգին Նժդեհի անունը...»

«Սյունիք»,Գորիս 1920թ., թիվ

Հայոց պատմության ալեծուփ օվկիանում, մեր նվիրական հերոսն երի շարքում, իբրեւ գաղափարական եւ կազմակերպական առաջնորդ, վեր է հառնում արեգին Նժդեհի կերպարը:
Նժդեհը մեր պատմության այն եզակի դեմքերից է, որի մեջ ներդաշնակորեն միաձուլվել են զինվորականն ու մտածողը, ազգային բարոյ ախոսն ու քաղաքական գործիչը եւ որն իր՝ հիրավի պատմաստեղծ կյանքով, հաստատաբար դասվում է հայոց առաջնագույն մեծերի շարքը: Նժդեհը (արեգին Տեր-Հարությունյան) ծնվել է 1886թ.-ի հունվարի 1-ին, Նախիջեւանի գավառի Կզնութ գյուղում: Մանուկ հասակում կորցր ել է հորը (հայրը՝ Եղիշեն, գյուղի քահանան էր) եւ մնացել մոր՝ Տիրուհու խնամքին: Ընտանիքում եղել են չորս երեխա, ինքը փոքրն էր: Սկզբնական կրթությունը ստացել է Նախիջեւան քաղաքի ռուսական դպրոցում, ապա՝ Թիֆլիսի ռուսական գիմնազիայում, որտեղ սովոր ելու ընթացքում էլ, 17 տարեկան հասակից, միացել է հայ ազատագրական շարժմանը: Այնուհետեւ անցել է Պետերբուրգ եւ երկու տարի տեղի համալսարանի իրավաբանական բաժնում սովորելով՝ լքել է համալսարանը ու ամբողջովին նվիրվել հայ հեղափոխության գործին՝ ցարիզմի ու սուլթանականության դեմ: 1906թ.-ին անցնում է Բուլղարիա, ուր Ռոստոմի աջակցությամբ եւ մակեդոնական ազատագրական շարժման ղեկավարն երի միջնորդությամբ ընդունվում է Սոֆիայի սպայական դպրոցը եւ այն

-3 -

հաջողությամբ ավարտելով՝ 1907թ.-ին վերադառնում է Կովկաս: 1907-1908թթ. մտնում է Հ.Յ.Դ. շարքերը եւ իբրեւ կուսակցական նշանավոր գործիչ Սամսոն Թադեւոսյանի օգնական, մասնակցություն բերում պարսկական հեղափոխական շարժմանը: Զենք եւ ռազմամթերք տեղափոխելու համար, Նժդեհը 1909թ.-ին վերադառնում է Կովկաս եւ ձերբակալվում ցարական իշխանությունների կողմից: Բանտերում՝ Ջուլֆայից մինչեւ Պետերբուրգ, մնացել է ավելի քան երեք տարի, ապա՝ անցել Բուլղարիա:
Երբ 1912թ.-ին սկսվեց Բալկանյան առաջին պատերազմը, հայերը Թուրքիայի դեմ կռվելու համար (հանուն Մակեդոնիայի եւ Թրակիայի ազատագրության), բուլղարական բանակի կողքին ստեղծեցին կամավոր ական վաշտ, որի ղեկավարները եղան Նժդեհն ու Անդրանիկը: Այդ պատերազմում Նժդեհը վիրավորվել է: Հայկական վաշտը աչքի ընկավ մի շարք հաղթական կռիվներով եւ 1913թ.-ին զորացրվեց՝ հրաժարվելով մասնակցել բալկանյան ժողովուրդների ներքին կռիվներին (իմա՛ Բալկ անյան 2-րդ՝ թուրքանպաստ պատերազմին):
Բալկանյան պատերազմի տարիներին, իրավասությունների հետ կապված, ցավալի վեճ տեղի ունեցավ հայկական վաշտի երկու ղեկավարների միջեւ, որի արդյունքում վաշտը բաժանվեց Նժդեհի ու Անդրանիկի կողմնակիցների: Բարեբախտաբար, վաշտի զորացրումից շատ չանցած, . Նժդեհը, 1913թ.-ի հոկտեմբերին, Հ.Յ.Դ. Բալկանյան Կենտրոն ական կոմիտեին ուղղեց մի գրություն, որով փակված հայտարարեց իր ու Անդրանիկի միջեւ ամիսներ տեւած անախորժ վեճը (1):
Առաջին աշխարհամարտի նախօրյակին, «ներման» արժանանալով ցարական կառավարության կողմից, Նժդեհը վերադառնում է Կովկաս՝ Թուրքիայի դեմ մղվելիք պատերազմին մասնակցելու պայմանով: Կռիվների սկզբնական շրջանում եղել է հայկական կամավորական երկրորդ գնդի փոխհրամանատարը, վերջին շրջանում՝ ղեկավարել հայ- եզիդական առանձին մի զորամաս:
1917թ.-ին սակավաթիվ ուժերով օգնության է հասել Կողբին եւ փրկել տեղի հայությանը կոտորածից:
1918թ.-ի գարնանը վարել է Ալաջայի (բնակավայր Անիի շրջակայքում) կռիվները, որոնցով կարելիություն է ընձեռնվել նահանջող հայկական զորամասերին՝ անկորուստ անցնելու Ալեքսանդրապոլ. միաժամանակ, իր մարդկանցով ապահովել է Նիկողայոս Մառի պեղումների արդյունքը հանդիսացող արժեքավոր հնությունների փոխադրումը Անիից: Մոտենում էր 1918թ.-ի մայիսը, վճռվում էր հայոց ճակատագիրը: Ալեքսանդրապոլում կռվի բռնվելով թուրքական զորքերի դեմ, Նժդեհը իր խմբով նահանջում է Ղարաքիլիսա: Այստեղ էին նահանջել խուճապի մատնված բազմահազար հայ փախստականներ. տեղի ժողովուրդը նույնպես տագնապի մեջ էր: Ահա՛ այս օրհասական պահին, երբ տիրում էր
-4 -

համատարած հուսալքում, լսվում է Նժդեհի ռազմաշունչ, ամենափրկիչ ձայնը. Դիլիջանի եկեղեցու բակում նրա արտասանած ճառը հոգեփոխեց հուսալքված, բայց ոգեշունչ խոսքի կարոտ հայերին եւ նրանց առաջնորդեց դեպի սրբազան ճակատամարտ: «Դեպի՛ ճակատ, այնտե՛ղ է մեր փրկությունը,- կհնչեր Նժդեհի հուժկու, վճռական եւ ինքնավստահ ձայնը» (2): Ղարաքիլիսայի եռօրյա հերոսականով՝ հայությունը հաստատեց իր հարատեւելու կամքը, եւ այդ հավաքական կամքի զորացման գործում, անշուշտ, անուրանալի է Նժդեհի դերը: Ղարաքիլիսայում վարած կռիվն երի համար (որոնց ընթացքում վիրավորվել է) Նժդեհը արժանացել է ամենաբարձր քաջության շքանշանի:
Հայաստանի Հանրապետության հռչակումից հետո, 1918թ.-ի վերջին, Նժդեհը ՀՀ կառավարության կողմից նշանակվում է Նախիջեւանի գավառապետ, իսկ 1919թ.-ի օգոստոսից՝ Կապանի, Արեւիքի եւ ողթանի (Կապարգողթ) ընդհանուր հրամանատար:
Այստեղ հարկ ենք համարում, թեեւ ընդհանուր գծերով, բայց մի փոքր հանգամանալից, անդրադառնալ այն հերոսականին, որ վարեց Նժդեհը 1919-1921թթ.-ին, Զանգեզուրի լեռներում, որը նրա կյանքի եւ հայոց նորագույն պատմության ամենափառավոր էջերից է (3):
_________________
Մեկի ահաբեկիչը, մյուսի ազատամարտիկն է
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը
hayterrorist
Երկարակյաց

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 22 Փետ. 2009 05:52
   Թեմայի վերնագիրը: Դրվագներ հայ մեծերի կյանքից
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

Միքայել Նալբանդյան

ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆ Միքայել Ղազարի [2(14). 11.1829, Նոր Նախիջևան (այժմ՝ Դոնի Ռոստով ք. Պրոլետարական շրջանը) – 31.3(12.4).1866, Կամիշին (այժմ՝ Վոլգոգրադի մարզում), թաղվել է Նոր Նախիջևանի Սուրբ Խաչ վանքում], հայ գրող, հրապարակախոս, փիլիսոփա, հեղափոխական դեմոկրատ, հայ ռեալիստական գեղագիտության և քննադատության հիմնադիր։ 1837–45-ին սովորել է Գ. Պատկանյանի դպրոցում։ Առաջին բանաստեղծությունները (գրաբար և աշխարհաբար) տպագրվել են 1851-ին, Թիֆլիսում, Գ. Պատկանյանի խմբագրությամբ հրատարակվող «Արարատ» շաբաթաթերթում։ 1848–53-ին եղել է Նոր Նախիջևանի և Բեսարաբիայի թեմական առաջնորդարանի (Քիշնև) քարտուղարը։ Այստեղ հալածվել է կղերականության և տեղական իշխանությունների կողմից, թողել է պաշտոնը և մեկնել Մոսկվա։ Պետերբուրգի համալսարանում քննություններ հանձնելուց հետո 1853-ի հոկտեմբերին Մոսկվայի Լազարյան Ճեմարանում ստացել է հայոց լեզվի կրտսեր ուսուցչի պաշտոն։ Այդ ժամանակ էլ ծանոթացել է Ստեփանոս Նազարյանի հետ։ 1854-ի հունվարին ձերբակալվել է՝ մեղադրվելով «հակաօրինական արարքների» մեջ, բայց շուտով ազատվել է։ 1854–58-ին եղել է ազատ ունկնդիր Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Նալբանդյանը անմիջական մասնակցություն է ունեցել Ս. Նազարյանի խմբագրած «Հյուսիսափայլ» (1858–64) ամսագրի ստեղծմանը։ 1859-ի գարնանը մեկնել է արտասահման (Վարշավա, Բեռլին, Փարիզ, Լոնդոն), կապեր հաստատել հայ և արևմտաեվրոպական շրջանների հետ։ Ս. Նազարյանի հետ ունեցած գաղափարական տարաձայնությունների պատճառով 1859-ի աշնանը հեռացել է «Հյուսիսափայլ»-ի խմբագրությունից։ 1860-ի ամռանը Պետերբուրգի համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետում պաշտպանել է թեկնածուական դիսերտացիա, այնուհետև մեկնել է Հնդկաստան (Կալկաթա)՝ ստանալու Նոր Նախիջևանի կրթական կենտրոնների համար մի հայ վաճառականի թողած ժառանգությունը։ Այդ ուղևորությունը (1860-ի օգոստոսից մինչև 1862-ի մայիսը) կարևոր նշանակություն ունեցավ Նալբանդյանի հասարակական-քաղաքական և գրական գործունեության համար։ Ճանապարհին նա եղել է Վրաստանում (Թիֆլիսում հանդիպել է Ղ. Աղայանի, Մ. Միանսարյանի, Պ. Սիմեոնյանի, Հ. էնֆիաճյանի և հայ մշակույթի այլ գործիչների հետ), Հայաստանում և Թուրքիայում։ Կ. Պոլսում «Մեղու» հանդեսի խմբագիր Հ. Սվաճյանի հետ ստեղծել է դեմոկրատական կազմակերպություն՝ «Երիտասարդների ընկերություն» (Հ. Սվաճյան – Ս. Թագվորյան խմբակցություն), գործուն մասնակցություն է ունեցել Ազգային սահմանադրությունը իրականացնելու և արևմտահայության վիճակը բարելավելու համար դեմոկրատների մղած պայքարին։ Այդ հարցին վերաբերող զեկուցագրով դիմել է Կ. Պոլսի ռուսական դեսպանին՝ խնդրելով Ռուսաստանի կառավարության հովանավորությունը արևմտահայերի նկատմամբ։ Շփվել է հասարակական գործիչների ու գրողների (Խ. Օտյան, Մ. Մամուրյան, Հ. Քյաթիպյան, Մ. Պեշիկթաշլյան, Ծերենց և ուրիշներ) հետ։ Իտալիայում հաղորդակցվել է գարիբալդիականների հետ։ Սվաճյանին ուղղված նամակում (11.1.1861) գրել է. «Էտնան և Վեզուվին ծխվում են. Արարատի հին վուլկանի մեջ մի՛թե կրակ կմնա իսպառ... մահաբեր մտածություն» (Երկ. լիակտ. ժող., հ. 4, 1949, էջ 86)։ Լոնդոնում սերտ կապեր է հաստատել Լոնդոնի «պրոպագանդիստների»՝ Ա. Գերցենի և Ն. Օգարյովի հետ, մասնակցել «Զեմյա ի վոլյա» ընկերության ծրագիրը՝ Ն. Օգարյովի «Ի՞նչ է հարկավոր ժողովրդին» (1861) կոչ-հոդվածը կազմելուն։ Մ. Բակունինի հետ միջոցներ է ձեռնարկել «Կոլոկոլ» թերթը և արգելված այլ գրականություն Ռուսաստանի հարավում, Կովկասում և Թուրքիայում տարածելու համար։ Փարիզում Նալբանդյանը հրատարակել է «Երկու տող» (1861) և «Երկրագործությունը որպես ուղիղ ճանապարհ» (1862) ծրագրային աշխատությունները, ծանոթացել է Ի. Տուրգենևի հետ։ 1862-ի մայիսի վերջին վերադարձել է Պետերբուրգ, մասնակցել Ն. Չեռնիշևսկու և Ն. Սեռնո-Սոլովևիչի գլխավորած «Զեմլյա ի վոլյա»–ի ընդհատակյա գործունեությանը։ 1862-ի հուլիսի 6-ին Ն. Սեռնո-Սոլովևիչին հղած նամակում Օգարյովը գրել է. «N–ը (Նալբանդովը) ոսկի հոգի ունի, նվիրված է անշահախնդիր, նվիրված է միամտորեն, սրբության հասնելու չափ» (Герцен А., Собр. соч., т. 27, 1963, с. 243)։ Նամակին կցած երկտողում Գերցենն ավելացրել է. «Բարևեցեք նրան, նա ազնվագույն մարդ է. ասացեք նրան, որ մենք հիշում և սիրում ենք իրեն» (նույն տեղում, էջ 243)։

1862-ի հուլիսի 14-ին Նալբանդյանը ձերբակալվել է «լոնդոնյան պրոպագանդիստների» հետ կապեր ունենալու համար («32-ի դատավարությունը») և բանտարկվել Պետերբուրգի Պետրոպավլովյան ամրոցի Ալեքսեևյան ռավելինում, որտեղ գտնվում էին նաև Ն. Չեռնիշեսկին, Ն. Սեռնո-Աոլովևիչը, Ն. Վորոնովը և «Զեմլյա ի վոլյա»-ի մյուս անդամները։ 1865-ի նոյեմբերին, թոքախտով ծանր հիվանդ վիճակում, աքսորվել է Կամիշին (Սարատովի նահանգ), որտեղ և մահացել է։

Առաջադիմական էին Նալբանդյանի մանկավարժական հայացքները։ Նա լուսավորությունը համարում էր ժողովրդի բարոյական վերածննդի և ազգային կյանքի վերաշինության հիմքերից մեկը, այն կարծիքին էր, որ այդ գործի հիմնական կենտրոնը պետք է լինի եկեղեցուց անկախ, խորապես ազգային ժողովրդական դպրոցը։ Կրթության և ուսուցման գործում բացառիկ դեր է հատկացրել մայրենի լեզվին։ Շարունակելով Խ. Աբովյանի ավանդույթները, Ս. Նազարյանի հետ միասին ակտիվորեն պայքարել է աշխարհաբարի հաստատման համար, բանավիճել է Մխիթարյանների հետ («Յաղագս հայկական մատենագրութեան ճառ», 1854-55, հրտ. 1895, «Մխիթար Սեբաստացի և Մխիթարյանք», 1858)։ Նալբանդյանը փորձել է գրել աշխարհաբարի քերականությունը, սակայն չի ավարտել։ Կրթության և դաստիարակության գործում կարևոր է համարել ընտանիքի, մասնավորապես՝ կնոջ դերը։ Նա կողմնակից էր կնոջ ազատագրմանը բոլոր ոլորտներում։

Նալբանդյանը հայ գրականության մեջ ռեալիզմի հիմնադիրներից է։ Լուսավորական ռեալիզմի ոգով է գրված «Մինին՝ խոսք, մյուսին՝ հարսն» (1858) վիպակը, որը տոգորված է մարդու երջանկության, սիրո բնատուր իրավունքի ջերմ պաշտպանությամբ։ Քննադատական ռեալիզմի շունչն է զգացվում Նալբանդյանի «Մեռելահարցուկ» (1859) անավարտ վեպում և «հիշատակարան Կոմս Էմմանուելի օրագրական թերթերից» (1858–60) երկում, որը «Հյուսիսափայլ»-ի յուրատեսակ երգիծական բաժինն է եղել։ Ստեղծել է գիշատիչ բուրժուաներ Հովնաթանյանցի և Բեգզադեի տիպերը, սպանիչ երգիծանքով մերկացրել «գնայուն մեռյալներին», որոնք մարմնավորում են անհատի կործանումը բուրժ. հասարակարգում։ Նալբանդյանը առաջինը հայ գրականության մեջ մտցրեց ֆելիետոնի և պամֆլետի ժանրերը՝ ստեղծելով ծախու լրագրողի և սխոլաստ գիտնականի, քաղքենու և կեղծ հայրենասերի, կղերականի և առևտրականի երգիծական կերպարները։ Նա գեղարվեստական հրապարակախոսության հիմնադիրն է հայ գրականության մեջ։

Մեծ ժողովրդականություն է վայելել Նալբանդյանի քաղաքացիական լիրիկան։ Վաղ շրջանի ռոմանտիկական բանաստեղծություններում («Մուսայից մուսային», «Գարնան մուտ») նա ստեղծել է ստրկության ու բռնության կապանքներում տառապող հայրենիքի կերպարը։ Ճիշտ է, այստեղ դեռ չկա «գարնան» համար պայքարի կոչ, բայց բանաստեղծի հոգին լի է զայրույթով ու վրդովմունքով։ Նալբանդյանը առաջինը հայ պոեզիայի մեջ մտցրեց «մտածություն» փիլիսոփայական ժանրը։ «Մտածությունք»-ից մեկում պատկերված է արի ու անվախ մարդը, որն ընդառաջ է գնում փոթորկին ու ամպրոպին։ Ազատության համար պայքարի պաթոսով են տոգորված Նալբանդյանի «Ազատություն» (1859), «Մանկության օրեր» (1860), «Ապոլլոնին» (1861), «Իտալացի աղջկա երգը» (1861), «Ուղերձ...» (1864) և այլ բանաստեղծություններ։ Նա հեղափոխական ոգի մտցրեց հայ պոեզիայի մեջ։ Հանրահայտ «Ազատությունը» գրառվել է Նալբանդյանի լուսանկարի վրա և երգվել որպես հայ հեղափոխական երիտասարդության հիմն։ Հայաստան կատարած այցելության տպավորությունների արդյունքն են «Օշական» (1860), «Սուրբ Մեսրովբի տոնին» (1863, հոտ. 1895) բանաստեղծությունները։ Ն-ին է պատկանում «Արկածք նախահորն» հակակրոնական պոեմը՝ «Աղցմիք» (1864, հրտ. 1903) շարքից։ Նա թարգմանել է Ա. Պուշկինի («Բանաստեղծ», «Չերքեզի երգը»՝ «Կովկասի գերին» պոեմից), Մ. Լերմոնտովի («Մարգարե», «Պալեստինու ոստ»), Պ. Բերանժեի («Վայր ընկնող աստղեր», «Աղքատ կին»), Հ. Հայնեի («Երազ»), է. Սյուի («Թափառական հրեա»), Օ. Սենկովսկու («Սատանայի պաշտոնական մեծ հանդեսը», «Անթար») և այլոց ստեղծագործություններից։ Նա մեծ դեր է հատկացրել թարգմանությանը որպես ազգային մշակույթների փոխադարձ հարստացման, ժողովուրդների հոգևոր մերձեցման միջոցի։

Նալբանդյանի գրական և գեղագիտական հայացքները ձևավորվել են համաշխարհային (Արիստոտել, Բուալո, Լեսինգ, Հեգել) և ռուս հեղափոխական-դեմոկրատական (Բելինսկի, Գերցեն, Չեռնիշևսկի, Դոբրոլյուբով) գեղագիտական մտքի ազդեցությամբ։ Դրանք առավել ցայտուն արտահայտվել են նրա «Յաղագս հայկական մատենագրութեան ճառ»–ում, Է. Սյուի «Թափառական հրեա» (1857) վեպի թարգմանության առածաբանում, «Կրիտիկա. «Հանդես նոր հայախոսության» (1858), «Ազգային թատրոն Պոլսի մեջ» (1861), «Կրիտիկա «Սոս և Վարդիթերի» (1863— 1864, հրտ. 1935) գործերում, «Աշխարհաբարի քերականության» ներածությունում (1863, հրտ. 1900), ինչպես նաև «Հիշատակարան»–ում, «Մեռելահարցուկ»-ում, նամակներում։ Գեղարվեստական ճանաչողության հիմնական օբյեկտը Նալբանդյանը համարել է մարդկային կյանքը։ Մարդուն դիտելով որպես բնության մաս, նա իր տեսությունը կառուցել է փիլ. «մարդաբանական սկզբունքի» վրա, որտեղից և բխում է նրա մատերիալիզմի սահմանափակությունը։ Սակայն, լինելով հեղափոխական-դեմոկրատ, նա մոտեցել է գեղագիտական խնդիրների (մասնավորապես՝ գեղեցիկի խնդրի) մատերիալիստական ըմբռնմանը, հանդես եկել «արվեստը արվեստի համար» տեսության քննադատությամբ, պաշտպանել ռեալիզմի ու ժողովրդայնության սկզբունքները։ Ռեալիստական գրականության զարգացման հարցում նա մեծ տեղ է հատկացրել քննադատությանը «...Մատենագրություն առանց կրիտիկայի, միևնույն է, ինչպես մարմին առանց հոգու...» (Երկ. լիակտ. ժող., հ. 2, 1980, էջ 177)։ Ժողովրդի գաղափարական, գեղագիտական դաստիարակության հարցում Ն. կարևորել է թատրոնը. «Թատրոնի բեմը ստոր չէ ուսումնական ամբիոնից... Թատրոնի բեմն է այն բարոյական ահեղ դատաստանը, ուր արդարությունը և հանցանքը, առանց աչառության ստանում են յուրյանց արժանի հատուցումը» (Ընտ. երկ., 1953, էջ 390)։ Ն. ունի արժեքավոր ասույթներ համաշխարհային գրականության ու արվեստի խոշոր գործիչների ստեղծագործությունների մասին։
_________________
Մեկի ահաբեկիչը, մյուսի ազատամարտիկն է
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Մտնել օգտվողի ակումբը Կարդալ օգտվողի օրագիրը
araara
Գիտունի
Գիտունի

avatar


Գրանցված է:
2008-02-20
Միավորների քան-նը: 4844

ՀաղորդագրությունԱվելացված է: 27 Փետ. 2009 12:58
   Թեմայի վերնագիրը: Դրվագներ հայ մեծերի կյանքից
  Պատասխանել մեջբերումով    Տպագրել հաղորդագրությունը

Ներսես Շնորհալի

ՇՆՈՐՀԱԼԻ, Ներսես Դ Կլայեցի, Երգեցող (մոտ 1100, Ծովք դղյակ, Ծոփաց նահանգի Անձիտ գավառ —13.8.1173, Հռոմկլա), հայ բանաստեղծ, մատենագիր, երաժիշտ-երգահան, քաղ. գործիչ: Հայոց կաթողիկոս 1166-ից: Հաջորդել է Գրիգոր Գ Պահլավունուն՝ իր ավագ եղբորը: Իշխան Ապիրատ Պահլավունու որդին է, Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու ծոռը: Հիմնավոր կրթություն է ստացել Քեսունի մոտ գտնվող Կարմիր վանքի դպրոցում՝ աշակերտելով Ստեփանոս Մանուկ եպիսկոպոսին: Մինչև կաթողիկոս ձեռնադրվելը եղել է Գրիգոր Գ Պահլավունու օգնականն ու խորհրդատուն: 1116-ից ապրել և ստեղծագործել է Կոմմագենեի Տլուք գավառի Ծովք դղյակում, 1150-ից՝ Հռոմկլայում: Ն. Շ-ու համոզմամբ, ազգային կենտրոնացված պետականության բացակայության պայմաններում հայ եկեղեցին այն միակ հաստատությունն էր, որ պետք է համախմբեր ժողովրդին և կազմակերպեր նրա ինքնուրույն գոյատևումը: Հակադրվելով քրիստոնեական եկեղեցիների միության բյուզ. ըմբռնմանը, ըստ որի այդ միավորումը պետք է տեղի ունենար բյուզ. եկեղեցու հովանու տակ, Ն. Շ. գտնում էր, որ դա պետք է իրագործել ոչ թե նրանցից որևէ մեկի գերիշխանությամբ, այլ յուրաքանչյուրի ընդունելի գծերը պահպանելու, տարաձայնությունները փոխադարձ զիջումներով հարթելու և համերաշխության ճանապարհով:

Իբրև քրիստոնեության ջատագով ու պաշտպան՝ Ն. Շ. ունի կրոնական աշխարհայացք: Նա գտնում է, որ ամեն ինչի նախաստեղծ սկիզբը աստվածն է, բայց հասարակական երևույթներին անդրադառնալիս երբեմն դրսևորում է այլ մոտեցում: Նրա համոզմամբ՝ մարդն օժտված է ազատակամ գործունեությամբ և դրանով զգալապես ազդում է հասարակական կյանքի վրա: Ուստի և, ելնելով ընդհանուր բարօրության շահերից, Ն. Շ. հատուկ նշանակություն է տալիս մարդու բարոյական կատարելագործման գաղափարին: Ըստ նրա՝ հանրություն կազմող 5 հիմնական դասերը (հոգևոր, իշխանական, զինվորական, քաղաքային կամ առևտրական և երկրագործ) կոչված են որոշակի դեր խաղալու հասարակական կյանքում, հետևաբար պետք է համագործակցեն խաղաղությամբ: Ն. Շ. հակառակ է տերերի դեմ ուղղված ըմբոստությանը, ինչպես նաև՝ ռամիկների օրինական շահերը ոտնահարող ավատատիրական սանձարձակություններին: Նա ձգտում է կայուն օրենքների և արդարադատության սկզբունքով կարգավորել դասակարգերի հարաբերությունները:

Ն. Շ. թողել է գրական հարուստ ժառանգություն՝ արձակ (մեկնություններ, թղթեր, ճառեր) և չափածո (շարականներ, տաղեր, մեղեդիներ, գանձեր, ներբողներ, հանելուկներ, վիպերգական, վիպաքնարական բնույթի քերթվածներ ևն): Արձակից մասնավորապես հայտնի է «Թուղթ ընդհանրականը» (1166, հրտ. 1788):

Բազմաբովանդակ ու հարուստ է Ն. Շ-ու չափածոն: Գրիգոր Նարեկացուց հետո նա զարգացրեց հայ չափածո խոսքը թե' բովանդակության, թե' ձևի առումով: Նա շարականին հաղորդեց քաղաքացիական բովանդակություն՛ արտահայտելով հայրենասիրական տրամադրություններ: Հիշարժան են Աբգար թագավորին, Տրդատ Մեծին ե Աշխեն թագուհուն, Ավարայրի հերոսներին, Ղևոնդյանց նահատակներին նվիրված շարականները: Առանձնապես բարձր արվեստով է ստեղծված վարդանանց հերոսներին նվիրված «Նորահրաշ պսակաւորը»: Դարեր շարունակ լայն ժողովրդականություն են վայելել «Առաւօտ լուսոյ», «Աշխարհ ամենայն», «Զարթիք փառք իմ» երգերն ու արևագալի շարականները, որոնք խոսքի ու երաժշտության զվարթ շեշտերով փառաբանում են բնության և մարդկային ոգու զարթոնքը:

Ն. Շ-ուց պահպանվել են մանկավարժական-ուսուցողական բնույթի ոտանավորներ, ուղերձներ ու բանքեր, որոնք չունեն իրենց նախօրինակը հայ բանաստեղծության մեջ: Սրանք գրվել են ընթերցողին բարոյապես կրթելու, օգտակար գիտելիքներ տալու նպատակով: Խրատական ոտանավորներից մի քանիսն ունեն կարճ տողեր՝՝ բաղկացած 36 հանգավոր տներից, որոնցից յուրաքանչյուրն սկսվում է հայոց այբուբենի հերթական տառի անունով: Բանաստեղծն այս ձևն է ընտրել, ինչպես ինքն է նշել, որպեսզի մանուկները կարողանան հեշտությամբ և' նյութը մտապահել, և' յուրացնել հայոց գրերի կարգը: Ուշագրավ խրատներ ու գիտելիքներ են պարունակում «Առ եղբորորդին իւր Ապիրատն» ուղերձն ու «Յաղագս երկնի և զարդուց նորա» (1162) տիեզերագիտական պոեմը, որն ստեղծվել է Մխիթար Հերացու խնդրանքով:

Հանելուկի, իբրև գրական առանձին տեսակի ստեղծումը, մշակումը և դասական կատարելագործումը նույնպես կապվում է Ն. Շ-ու անվան հետ: Նրանից մնացել է ավելի քան 300 հանելուկ, որոնք, Կիրակոս Գանձակեցու վկայությամբ, հեղինակն ստեղծել է աշխարհականների համար, որպեսզի անբովանդակ զրույցներով զբաղվելու փոխարեն մարդիկ ունենան ժամանցի ավելի օգտակար միջոց: Նրա հանելուկների նյութը հիմնականում բնությունն է, կենցաղը, հայոց պատմությունն ու բանահյուսությունը: Այս առումով էլ Ն. Շ-ու հանելուկները հայ գրականության աշխարհականացման առաջին դրսևորումներից են:

Մեծ է Ն. Շ-ու «Վիպասանութիւն...» (1121, հրտ. 1643), «Ողբ Եդեսիոյ» (1145, հրտ. 1810), «Բան հաւատոյ» (1151) և «Յիսուս որդի» (1152, հրտ. 1643) մեծածավալ ստեղծագործությունների գրապատմական նշանակությունը: Սրանք գեղ. չափածո խոսքի նոր տեսակներ են, որ դարձան հայ վիպերգական և վիպաքնարական պոեմների նախօրինակները: Վերջին երկու գործերը գրվել են Աստվածաշնչի թեմաների հիման վրա և հղացման ու արվեստի տեսակետից որոշակի հետաքրքրություն են ներկայացնում:

Առանձին հարցերում հետևելով Գրիգոր Նարեկացու և Գրիգոր Մագիստրոսի ավանդներին, Ն. Շ., ի դեմս «Յիսուս որդի» վիպական ողբերգության, հորինել է բոլորովին ինքնատիպ մի երկ, որն առանձնանում է թե' բանաստեղծական մտքի թռիչքներով, թե' ժամանակի մարդու հոգեբանության լայնակի ու խոր պատկերումով:

«Վիպասանութիւն...»-ը, որի նյութը հայ ժողովրդի պատմության դրվագներն են, գրված է հոմերոսյան դյուցագնավեպերի նմանողությամբ, ունի շեշտված աշխարհիկ բովանդակություն: Պատկերելով ազատագրական պայքարի Փառավոր դրվագները, նախնիների հերոսական քաջագործությունները՝ բանաստեղծի նպա-

տակն է հայրենասիրության ոգով դաստիարակել ընթերցողին: Ն. Շ-ու հայրենասիրական գաղափարներն առավել հստակ են դրսևորվել «Ողբ Եդեսիոյ» պոեմում, որը նրա գլուխգործոցն է և միաժամանակ հայ քաղ. պոեզիայի անդրանիկ երկը: Այն քնարավիպերգական ստեղծագործություն է՝ օժտված ծավալուն սյուժեով (Եգեսիա քաղաքի, պաշարումը, պաշտպանությունս, գրավումը, կոտորածն ու կողոպուտը, որոնք 1144-ի վերջերին տեղի ունեցած իրական դեպքեր են): Երկի մեջ հանդես է գալիս նաև քնարական հերոսը՝ որոշակի ապրումներով ու զգացմունքներով, ապագայի նկատմամբ ունեցած հավատով ու լավատեսությամբ: Պոեմը գրված է դիմառնության ձևով. Եդեսիան անձնավորված է իբրև որդեկորույս, որբևայրի մի կին, որը սգում է իր դժբախտությունը: Այս միջոցով հեղինակն ստեղծել է կնոջ կենդանի ու ամբողջական բնավորություն, հորինվածքը դարձրել տպավորիչ ու հուզական: Հասուն արվեստագետի վարպետությամբ են նկարագրված ռազմ. գործողությունները: Դիմելով հակադրությունների, բանաստեղծն առավելապես պատկերում է թշնամոլ բարբարոսական արարքներն ու բնակչության անձնուրաց սխրանքները: Եդեսիայի կործանման նկարագրությամբ բանաստեղծն անդրադարձել է նաև հայ ժողովրդի ճակատագրի հարցերին: Պոեմի սկզբում Եդեսիա-մայրը իրեն ողբակից է հրավիրում Վաղարշապատ և Անի մայրաքաղաքներին՝ հիշեցնելով, որ նրանք նույնպես զրկվել են փառքից ու հզորությունից: Իդեալականացնելով անցյալը, Ն. Շ. ձգտել է կենդանի պահել քաղ. ազատության հասնելու գաղափարը, տեսնել հայրենի երկրի պետ. վերածնունդը: Պոեմն ավարտվում է լավատեսությամբ, որբևայրի մայրը վերջնականապես դժբախտացած չի համարում իրեն՝ երբ լուծվի վրեժը, ինքը նորից կերջանկանա, օտարությունից տուն կդառնան տարագիրները: Ն. Շ. չի ղեկավարվել իրականությանը համակերպվեյու քրիստոնեական գաղափարով, այլ գտել է, որ միայն պայքարով ու հաղթանակով է հնարավոր նվաճել ազատությունը:

Ն. Շ. շատ է օգտվել ժող. բանահյուսությունից: Մեծ է նրա դերը բանաստեղծական տեխնիկայի և տաղաչափության զարգացման գործում: Նա ստեղծագործել է հայկ. չափերի գրեթե բոլոր տեսակներով, որոնց մի մասի ստեղծողը ինքն է: Կանոնավորել է հայերենի տաղաչափությունը՝ բարձրացրել չափածո խոսքի ռիթմիկ-երաժշտական կողմը: Հետևելով Գրիգոր Մագիստրոսին, նա իր մեծ ու փոքր ծավալի գործերը գրել է հանգերով: Այդպիսիք են նաև նրա շարականներն ու հոգևոր տաղերը, որպիսիք մինչ այդ հորինվում էին ազատ չափերով և անհանգ: Բայց Ն. Շ-ու մեզ հասած չափածո ժառանգության մեծ մասը միահանգ է: Նա այն կարծիքին է, թե միահանգությունը արվեստի կատարելությունն է, թեև որոշ գործեր ստեղծել է փոփոխական հանգերով: Սա արդեն նոր երևույթ էր հայ բանաս տեղծության մեջ, որը չէին կարող չնկատել հաջորդ դարերի տաղասացները: Շարունակելով Գավթակ Քերթողի և Գրիգոր Նարեկացու ավանդույթները, Ն. Շ. բազմազան ձևերով և հաճախ գործածել է ակրոստիքոսի, բաղաձայնույթի և առձայնույթի հնարանքները:

Վ. Ներսիսյան

* * *

Ն. Շ. կամ Ն. Երգեցողը հայ երաժշտության կիլիկյան դպրոցի ամենափայլուն ներկայացուցիչն է, և առհասարակ ֆեոդ. Հայաստանի մասնագետ բանսատեղծ-երաժիշտներից մեծագույնը, որն իր արվեստի խորքով, տարողությամբ ու արժեքով դուրս է գալիա հայ իրականության սահմաններից ու դառնում համաքրիստոնեական (մանավանդ՝ արլ. քրիստոնեական) քաղաքակրթության խոշոր երևույթներից մեկը: Պահպանված գրական ու երաժշտ. շատ նյութեր, ձեռագրական փաստեր ցույց են տալիս, որ Ն. Շ. եղել է ոչ միայն բազմարդյուն երգահան, այլև ժամանակի լավագույն երգիչ-կատարողներից մեկը, գեղագետ, տեսաբան, ուսուցիչ, բարենորոգիչ, իսկ որպես ստեղծագործող հորինել է հոգևոր (եկեղեցական), արտապաշտամունքային ու, ամենայն հավանականությամբ, նաև աշխարհիկ երգեր: Նրա «Յիսուս որդի» ծավալուն պոեմն անցյալում եղանակավոր (ասերգի ձնով) պատմվել ու մի ամբողջ շարք հատվածներում էլ նաև երգվել է, ինչպես «Սասունցի Դավիթ» էպոսը: Ըստ եղած տվյալների, Ն. Շ.-ու աշխարհիկ երգերը պետք է որոնել գլխավորապես նրա հանելուկներում:

Հոգևոր երաժշտության բնագավառում Ն. Շ. հանդես է եկել որպես մեծ բարենորոգիչ: Նա կարգավորել է հայոց մինչ այդ այլայլված, աղքատացած պաշտոներգությունը և բարեձևություն ու միակերպություն հաղորդել դրան: Շատ ավելի կարևոր է, որ Ն. Շ. բազմաթիվ ու բազմապիսի ստեղծագործություններով ըստ ամենայնի ճոխացրել ու, միաժամանակ, XII դ. համար արդեն ապաժամ մասերից ու ձևերից մաքրել է նույն պաշտոներգությունը՝ սեփական հեղինակությունները զետեղելով մի շարք հնացած երգերի և երկար ու ձիգ սաղմոսասացությունների փոխարեն: Չկա հայկ. միջնադարյան ծիսական-երաժշտական մի գիրք, որը վերանայած չլինի Ն. Շ., իսկ դրանցից մի քանիսը նա լրացրել է հիմնովին: Միջնադարյան ձեռագրերում ցրված Ն. Շ-ու երգերը քննության են ենթարկվում նրանց գրական խոսքի կառուցվածքի (տաղաչափության), ձայնեղանակների նշման ու գոռծնական կիրառման և խազավորման (խազագրերի հյուսվածքի) տեսակետներով: Բացի այդ, նույն երգերի մի ստվար մասն առկա է նաև Էջմիածնում՝ անցած հարյուրամյակում հայկ. ձայնագրության նոր համակարգի նշաններով ձայնագրված ժողովածուներում: Վերջիններս ներկայացնելով հայոց հոգևոր երգարվեստի, մասնավորապես երգեցողության, ուշ միջնադարյան պատկերը՝ միաժամանակ անդրադարձնում են այդ արվեստի հին ու հնագույն շատ շերտեր, որով և համեմատելի են միջնադարյան գրչագիր համապատասխան մատյանների հետ: Հիշյալ ձայնագրյալ ժողովածուներում ներփակված Ն. Շ-ու ավելի քան 200 ստեղծագործությունների (շարականների և պատարագի ու ժամագրքի երգերի) ուսումնասիրումը հնարավորություն է տալիս գաղափար կազմելու նրա երաժշտաբանաստեղծական արտահայտվելակերպի գլխ. առանձնահատկությունների մասին, տարբերելու այդ ստեղծագործության ժանրային-ոճական հիմնական ոլորտները և խորամուխ լինելու նրա արվեստի փիլ-յան մի քանի էական կողմերի մեջ: Դրանք են՝ ձգտումը դեպի գեղ. կատարելությունը, որ հոգևոր երգարվեստում բարձրացնում է երաժշտության գեղազգայական ներգործության ուժը, արլ. ու արմ. մասնագիտացված արվեստների, այլև սեփական ժողովրդի աշխարհիկ երգ-երաժշտության կենսունակ տարրերի համարձակ օգտագործումը, որ նոր առումներ է հաղորդում հոգևոր երգին՝ երբեմն նույնիսկ աշխարհընկալման տեսակետով, վերջապես մեղեդիական ազատ, զարդոլորուն ոճի զարգացումը, որը բարդ համաձայնույթների (լադերի) ու բաղադրյալ (խրոմատիկ) հնչյունաշարի աստիճանների անկաշկանդ կիրառման պայմաններում քնարական զեղումները հաճախ տեղափոխում է ներքին ապրումների ոլորտը: ՝Ն. Շ. հայկ. միջնադարի այն մեծերից է, որը Գրիգոր Նարեկացու, Մանուել և Տրդատ ճարտարապետների, Թորոս Ռոսլինի և Սարգիս Պիծակի նման հազվագյուտ արվեստագետների շարքում իր գործունեությամբ արժեքավոր ավանդ է մուծել Վերածննդի շրջանն ու դրան հատուկ հումանիզմի շարժումը հեռուներից նախապատրաստելու գործում:


Ն. Թահմիզյան
_________________
Ես գիտեմ որ դուք գիտեք
Վերադառնալ սկիզբ
Անձնագիրը նայել ՈՒղարկել անձնական հաղորդագրություն Հյուրատետր Դիտել օգտվողի հարցաթերթիկը ծանոթյություններ բաժնից Կարդալ օգտվողի օրագիրը Դիտել օգտվողի լուսանկարների ալբոմը
Նոր թեմա սկսել    Պատասխանել Ժամային գոտիները GMT + 1
AM-KAYQ.com » Ֆորում » Հասարակություն » Համաշխարհային պատմություն » Դրվագներ հայ մեծերի կյանքից
Էջ 1 1-ից

 

Նման թեմաներ:
   Ֆորում   Թեմա   Հեղինակ   Վերջին 
Չկան նոր հաղորդագրություններ Հանգիստ, ժամանց Տարբեր երկրների Մասին Տեղեկություններ...
[Էջ`: 1, 2]
erewanski 23 Հուն. 2012 17:09
a.arpi.a Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Ֆլուդ Գաղտնիքների և մտահոգությունների պարկ
[Էջ`: 1, 2, 3]
norhayer 03 Մայիս 2012 05:08
Davit15 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Հանգիստ, ժամանց Գրենք մեջբերումներ մեր սիրած ֆիլմերից
[Էջ`: 1, 2, 3]
Avigor 30 Ապ. 2012 06:22
Davit15 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Հանգիստ, ժամանց Ինչպես փոխել Մեր Հայ տխաներին????
[Էջ`: 1, 2, 3...12, 13, 14, 15, 16, 17]
ARATA 30 Ապ. 2012 05:16
Davit15 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Էզոտերիկա և օկուլտիզմ համաձայն եք երբ երիտասարդ տղան ամուսնանում է իրենից մեծ աղջկ
Anna-Vruyr 06 Հուն. 2012 16:21
Belcebu Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Պոեզիա Եկեք ճանաչենք, Մեր Մեծերին
AMALIK 02 Մայիս 2014 15:12
Belline Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Հոգեբանություն և Փիլիսոփայություն Գույների աշխարհն ու մենք
[Էջ`: 1, 2]
arina22 11 Փետ. 2012 13:39
arina22 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Սպորտ Ամենա- ֆուտբոլիստները ձեր կարծիքով
[Էջ`: 1, 2, 3...17, 18, 19, 20, 21, 22]
a.arpi.a 02 Հուն. 2012 15:31
a.arpi.a Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Ավտոմեքենաներ և Մոտոցիկլետներ Ավտոմեքենաների խորհրդանշանների ծագման պատմությունից
[Էջ`: 1, 2, 3, 4]
a.arpi.a 09 Հուն. 2012 19:22
xaxam85 Դիտել վերջին հաղորդագրությունը
Չկան նոր հաղորդագրություններ Հոգեբանություն և Փիլիսոփայություն երբևե դիմել եք բախտագուշակներին
Vopanyan 04 Փետ. 2012 17:08
Avigor Դիտել վերջին հաղորդագրությունը