Բանաստեղծություններ

Սիլվա Կապուտիկյան

ԻՐԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐ

Բարձրացնում եք Ձեր պարիսպը, նախագահ,
Ես ի՞նչ ասեմ և Ձեր, և՛ իմ թարս բախտին,
Դուրս եմ գալիս ես պատշգամբ և ահա
Աչքս իսկույն դեմ է առնում պարսպին:

Այս տանն ապրել, սակայն չեմ էլ նկատել,
Որ իմ կողքին մեր Խորհուրդն էր Գերագույն,
Գերագույնին ոչ սիրել եմ, ոչ ատել,
Անտես, անշուք մի պատ էր մեր արանքում:

Հիմա... Հիմա Ձեր նստավայրն է շքեղ,
Դուք նախագահ մեր դեմոկրա՜տ պետության,
Ամեն անգամ, երբ ժամանում եք այստեղ՝
Խառնվում են ազդալույս ու ոստիկան:

Դատարկվում է մեր հին նրբանցքը իսկույն,
Դուք եք անցնում ավտոների շիք շարքով.
Մոտ աղբարկղի մուրացկանը ընկրկում,
Կանգնում ու Ձեզ ուղեկցու՜մ է հայացքով...

Բարձրացնում եք Ձեր պարիսպը, նախագահ,
Բայց դեռ հնուց իմաստուններն են ասում՝
Ինչ էլ անենք, ահաբեկիչը կգա՝
Նա մեր մեջն է, մեր հոգում է, մեր ներսում:

Բարձրացնում եք Ձեր պարիսպը... Նույն պահին
Մարդն է, մա՛րդը աղբի արկղը քջջում:
Նայում եմ ես այս անանուն պատկերին,
Եվ Ձե՜զ համար, և ի՜նձ համար ամաչում...

Բարի օր

Իմ օրը երեկ աղքատ էր այնքան,
Որքան դրախտի նկարագիրը ` սուրբ գրքերի մեջ,
Քանի որ լինել նշանակում է մասամբ ունենալ,
Իսկ ինձ թվում էր , թե չկա~ էլ սեր,
Թե դարձել է նա արդեն սովորույթ...
Եվ երեկ աղքաք ու խեղճ էի ես,
Չար չէի բնավ , բայց աղքատ էի,
Անստվեր էի ` անապատի պես.
Տալ էի ուզում ` տալու բան չկար:
Ու ծանր էր մարդկանց «բարի օր» ասել.
Թվում էր ,թե ես այդ «բարի օր» -ով
Նրանցից ինչ – որ բան եմ հայցելում ,
Որ նրանք պիտի տան չկամությամբ...

Իսկ իմ օրն այսօր այնքան է բարի,
Որ կարելի է հացի տեղ ուտել,
Խաղալիքի տեղ տալ լացող մանկան,
Ծալել ` իբրև թարմ հրավիրատոմս,
Բաժանել մարդկանց, որ երբ բաց անեն `
Իրենք ողողվեն ցոլքով բարության:

-Ծանո~թ – անծանո~թ մարդիկ , բարի օր...

Եվ օրն իմ այսօր այնքան է լեցուն ,
Որ եթե նույնիսկ ինձ գետին զարկեն`
Ես կփշրվեմ իբրև...գանձանակ,
Եվ հարստությունն ու կայքը հոգուս
Բարի զնգոցով շ~աղ կգա չորս կողմ `
Շփոթեցնելով և ապշեցնելով
Նաև ջարդողին,
Նույնիսկ ջարդողին:

-Բարի օր... և ինձ ջարդողի~ն անգամ...

Եվ կա կանչ արյա~ն, որով մեր նախնիք
Դարերի խորքից մեր մեջ են խոսում,
Մեզ հետ են խոսում մեր իսկ բերանով:
Եվ կա բնության անմերժ հրավեր ,
Որից ընտանի կենդանին անգամ
Վայրենանում է հանկարծ վերստին:
Արյան այդ կանչն է հիմա իմ բերանում դառնում
-Բարի օ~ր,
Եվ քեզ է ահա հասցեագրվում
Քեզ իմ սիրելի, ում անմեղ մեղքով
Ես աղքատ էի երեկ տակավին
Ինչպես դրախտը սուրբ գրքերի մեջ
Իսկ այսօր բարի ,
Իսկ այսօր լեցուն ...Տոլստոյի չափ:

Թող թագավորի այդ բարին այնտեղ,
Ուր դեռևս կա թագավորություն,
Թող նույն այս բարին նախագահ դառնա ամեն մի երկրի,
Աշխարհիս բոլոր պետություններին դառնա վարչապետ,
Վառելիք դառնա շարժիչների մեջ,
Դրոշակ դառնա նավերի համար,
Ու ճակատագիր` ամեն մի մարդու...
Մենք էլ մտովին, ճամփորդենք սիրով,
Լինենք ամենուր ` «բարի օր» - ի պես,
Եվ ամենուր էլ դասեր տանք սիրո`
Ապացուցելով , որ սերն իսկական
Ընդհամենը լոկ փոխում է ձևեր,
Երբեմն թվում սովորույթ անգամ,
Մինչդեռ իսկապես նա նույնն է մնում
Եվ կյանքի միջով, մեր ձեռքից բռնած,
Ապահովաբար առաջ է տանում,
Որ հրե խոսքով մութը ետ հրենք,
Մեր ուսով մղենք ժամանակն առաջ ,
Օրվա ճակատից , որպես հին հուռութք,
Կախենք միևնույն զանգը.
-Բարի օր~...

ՈՐ ԱՊՐԵՄ ԵՐԿԱՐ

Շնորհակալ եմ ձեր լավ խոսքերից.
Բարի, բարեսիրտ ձեր մաղթանքներից՝
Որ ապրեմ երկար, որ լինեմ առողջ,
Բախտս վայելեմ առոք ու փառոք,
Խուսափեմ ցրտից, հուզմունքից, վեճից
ՈՒ սրտիս մոտիկ չընդունե՜մ ոչինչ...

Ես համաձայն եմ, բայց, բարեկամներ,
Ես ինչպե՞ս մնամ պաղ ու անտարբեր,
Ինչպես անցնեմ ու չտեսնելու տամ
Կիսաքաղց ծերին, մուրացիկ մանկան,
Տեսնեմ վտանգը ու չտագնապեմ,
Տեսնեմ կեղծիքը ու չծառանամ,
Տեսնեմ սադրանքը ու չզայրանամ,
Կտրեմ կյանքի հետ կապերս բոլոր,
Ինչ է, թե ապրեմ ավելի երկար:

Զուր եք ինձ կարդում խրատ ու հորդոր,
Միայն ապրելը քիչ է ինձ համար:

Հայոց պարերը

Երկու հազար տարի առաջ
Մայրաքաղաք Արտաշատում
Արքաներից ամենաքաջ
Արտաշեսն էր թագավորում:
Արքան ահա Նավասարդի
Ուրախ տոնի նախորեին,
Ի փառս մեծ Արամազդի,
Հագավ շքեղ իր ծիրանին,
Ապա կանչեց քրմապետին,
Դպիրներին արքունական,
Որ դեղնավուն մագաղաթին
Գրեն խոսքը արքայական:
Հրամանը գրվեց փույթով,
Որ ամեն տեղ հասնի շուտով.
"Այսպես ասաց Հայոց արքան՝
Արտաշեսը քաջակորով.
Ամանորի տոնին թող գան
Խաղասացներ՝երգող-պարող,
Թմբուկ ու դափ հարկանողներ,
Ցույցք անողներ, կաքավողներ,
Վազք անողներ ու կայթողներ,
Փանդիռ ու վին նվագողներ,
Նվագածու ծեչ գուսաններ,
Անպարտելի փահլևաններ,
Թե այր, թե կին ամեն տնից,
Ի փառս մեծ Արամազդի՝
Թող գան տոնին Նավասարդի"

Արևն ելավ արևելքից
Ու ամեն հայ իր աշխարհքից
Պար ու երգով եկավ, հսավ
Մայրաքաղաք և ի՞նչ տեսավ.
Ծով, ահռելի մի բազմություն՝
Հազարադեմ, հազարագույն,
Պարիսպների մոտ քաղաքի
Պար է բռնել շուրջանակի.
Այրեր, կանայք գեղանի,
Պարում էին գորանի:
Հետո բացվեց պարի շղթան,
Ու ասպարեզ ահա մտան
Խաղասացներ՝ Վանից եկած,
Ծիրանավառ շորեր հագած:
Հնչեց մի նոր պարեղանակ,
Ու պարողներն այդ ժամանակ
Շար կազմեցին ու երգեցին,
Մատներն իրար ագուցեին,
Զարկեցին դափ ու նաղարա,
Զիլ հնչեցրին ծիրանափող
Ու պարեցին Հայ-թամզարա:

Կարնո դաշտից ու շոնորից
եկած դալար աղջիկները
Գեղգեղացին, շորորացին,
Ինչպես ճերմակ կարապները:
Իսկ Գուգարց զով աշխարհի
Պարը գերել էր արքային,
Դա մի խաղ էր հովիվների՝
Բազմահնար ու երկրային:
Այրեր՝ հագած այծենակաճ,
Պարիսպների տակ քաղաքի
Զարկում էին թևերն իրար
Արծիվների պես շեշտակի:
Հետո պարը կրկին փոխվեց,
Դարձավ պարիսպ մի վիթխարի,
Խոյանման ու խոյակերպ
Պարում էին Խոյ-քոչարի:

Իրիկնացավ: Երբ ամենուր
Հանգիստ առան փանդիռ ու վին.
Բազմությունը հազարանուն
Զոհ մատուցեց Վանատուրին,
Որ նոր տարին լինի առատ,
Որ բերքլինի, հաց ու գինի
Որ Վանատուրը գթառատ
Հայոց հողին բարիք բերի:
Այնժամ արքան հրամայեց.
"Թող այսուհետ ամեն տարի
Նավասարդի տոնին պարեն
Պարերն հայոց նախնիների.
Քերծի, Դալե ու Թամզարա,
Դափկի, Շորոր ու Տալտալա,
Խարազանի ու Վերվերի,
Նարե, Լորկե ու Քոչարի,
Պարեր հզոր ու նազանի,
Սաքմա ասեմ, թե Գորանի":

Ահա այսպես դարերից հին
Հասել են մեզ հրաշք պարեր.
Նրանց մեջ է հայոց ոգին
Ապրել ու մեզ միշտ հայ պահել:

Գալիքին

Օգնիր ինձ կյանքում ուղիղ ընթանալ,-
Եթե քնած եմ՝ քնից արթնանալ,
Թե դուռը բաց է՝ իզուր չբանալ,
Եղածով երբեք չհանգստանալ
Եվ չասել, թե իմ արածն արեցի:
Չասել, թե ամբողջ սրտով սիրեցի,
Չասել, թե արթեն փառքին տիրեցի,
Դեռ երգը մտքում՝ չասել գրեցի,
Դեռ քարը հանքում՝ չասել կրեցի.
Առանց հիմք՝ չասել, թե տուն շինեցի
Եվ վաելում եմ տունս բախտավոր:
Չթվալ արդար՝ եղած մեղավոր,
Մեղավոր պահին՝ հանցանքը քավել,
Քավելու համար չըղձալ հատուցում
Եվ հատուցումով չհպարտանալ...
Օգնիր ինձ կյանքում ուղիղ ընթանալ:

ՍՈՄԱ
Որպես քուրմը Գանգէսի,
Կարոտակեզ, սիրակեզ -
Կեանքս տվե՜լ եմ լույսիդ
Եւ երգում եմ քեզ
Քե՜զ եմ երգում այս կարմիր
Աշխարհում հիմա,-
Քե՜զ եմ երգում, քա՛ղցր քույր,
Խելագա՜ր սոմա՛:

II

Դարեր շարունակ, անվերջ, անդադրում,
Ու սիրտս - գարուն,
Կյանքս երգ շինած՝ քե՜զ էի փնտռում
Այս չար աշխարհում:
Ու չէի գտնում, Սո՛մա, ո՛չ մի տեղ
Քո դէմքը հրե,-
Բայց ես գիտեի, որ մեռնում է նա,
Ով որ քեզ սիրե:

Ու սիրտս տված մահի անուրջին,-
Մա՜հ էի տենչում,-
Բայց տեսայ հանկարծ քո դէմքը վերջին
Այս աղջամուղջում:

Քո դէմքը տեսա, որպես սրբազան
Մի զոհաբերում.
Քո դէմքը տեսա աշխարհասասան
Այս հրդեհներում:

Եւ քեզնով հարբած՝ կանչեցի՜ նրանց
Հրդեհի պարին,-
Եւ կեանքս տվի, պարզ ու սրտաբաց,
Վառվող աշխարհին...

III

Սո՛մա, ես գիտեմ՝ մի աղջիկ ես դու,
Երկնային մի քույր,
Որ տալիս է մեր սուրբ ծաղիկներին
Թույն, թախիծ ու բույր:

Երկնքից իջած քո ցո՛ղն է սերում
Բույսերը բոլոր.
Քո՛ւյր, ապրում ես դու մեր սուրբ բույսերում
Քաղցր ու ահավոր:

Մենք այդ բույսերից խմիչք ենք շինում,
Գինի հրակեզ,
Եւ այդ սրբազան խմիչքով հարբած -
Ցանկանում ենք քեզ:

Վառվում ես, Սո՛մա, մեր երակներում
Դու, որպես գինի,-
Եւ քեզնով հարբած ուզում ենք մենք էլ,
Որ այս աշխարհում քո կամքը լինի...

IV

Սո՛մա, օ, Սո՛մա, սրբազան խմիչք,
Սրբազան դու սեր,
Ոգեվորության դու քա՜ղցր գինի,
Երկունքի գիշե՜ր:

Արշալույսների սրբազան արգանդ,
Ոգու Կաթն Ծիր.
Արեվից առաջ դո՛ւ երկնից անցար,
Ոսկի փռեցիր:

Օ, Սրբազան հա՜րս դու ազատության,
Դու - ազատությո՜ւն,
Դու - վերջին ցնորք վերջի՜ն քաղցրության,
Դու - ոգու խնդում:

Դո՛ւ, որ սրտերում փրփրում ես վառ,
Հոսում ես արագ,
Ու փրփուր-փրփուր եփվելով սրտում
Վառվում ես յանկարծ, դառնում ես կրակ:-

Սո՛մա, օ՜, Սո՛մա, օրհնվի՜ թող այն
Վայրկյանը կարմիր աշխարհում այս չար,
Երբ մարդու սրտում առաջին անգամ
Հրի փոխվեցիր ու Ա՛գնի դարձար...

Ու հրդե՛հ դարձար, ու կրակ, ու հուր,
Սրտից ծփալով - անցար աշխարհին,
Եւ կյանքը այս չար, այս կյանքը տխուր
Հանձնեցիր հրին:

Ծփում ես հիմա մարդկանց սրտերում.
Ու ողջ աշխարհում հրդեհ ես վառել.
Քո՛ւյր, դո՜ւ ես միայն թխպոտ օրերում
Մեզ մխիթարել...

Վառե՜լ ենք հիմա աշխարհը նորից,
Ուխտի ենք եկել խենթ ու խելագար.
Օրհնվի՛ թող քո անունը նորից,
Որ հուր դարձրեց մեր սրտերը քար:

Հուրդ մեր սրտում թող սուրբ փրփրի.
Խմե՜լ ենք արդեն, ելել ենք պարի,
Խառնել ենք իրար հիմա կյանք ու մահ.
Բռնկվի՛ր կրկին ու կրկին անգամ,
Վառվի՛ր մեր սրտում, ծփա՛, արնաքամ,
Խելագա՜ր Սո՛մա...

V

Քո՛ւյր, քո գինին մեր սրտերում
Մխացել է դա՜ր ու դարե՜ր,
Քո՛ւյր, քո գինին մեր սրտերում
Քանի՜ ոսկի ջահ է վառել...
Քանի՜ ոսկի ջահ է վառել...
Երկրի մուԺում,
Քանի՜ ոսկի ջահ է վառել
Կյանքի փոշում:
Դա՜ր ու դարեր մեր սրտերում
Վառվել է վառ,
Բայց հրդեհվել չի կամեցել
Աշխարհը վառ:

Ով չի տեսել, երբ իջնում է թանձր գիշեր -
Շիրիմներից դուրս են թռչում ոսկի լույսեր:
Փոշիացող ոսկորներից լույս է ծորում.
Գինի՛դ է այն, որ չի վառվել մարդու օրում:
ինիդ է այն, որ զուր հուզվել, բայց չի՛ վառել՝
Գինի՛դ է այն, որ մարդ իր հետ վա՛ր է տարել.

Ու գիշերի թանձր մթում -
Հրե մի սուր -
Դուրս է թռչում գերեզմանից ՝
Վառվում է զուր...
Սո՛մա, գինիդ, որով հարբել,
Խենթ ենք հիմա -
Դա՜ր ու դարե՜ր տվել է մեզ
Երկունք ու մահ.
Մա՛հ է տվել ու գերեզման,
Հող ու անհուն -
Որ դուրս թռչի, ազատ վառվի -
երեզմանում...
Ու չեր վառվում դա՜ր ու դարեր
Աշխարհը քար.
Հիմա վառվեց...Խե՜նթ ենք մենք էլ
Ու խելագար:-

Պա՜ր ենք բռնել խելագար,
Հրդեհում ենք ու վառում -
Այն ամենը, ի՛նչ որ կար
Հազարամեա աշխարհում:

Ու արյունը մեր ՝ խառնված հրին ՝
Վառվում է ագահ,-
Ու լույս է տալիս վառվող աշխարհին
Դեմքդ հեռակա:

VI

Ու դառնում է մեր շուրջպարը արագ,
Եւ մեր շուրջպարում - հրդեհի պարում
Հէքյա՛թ է կեանքը, ուր մարդը - կրակ:

Հրթի՜ռ-հրթի՜ռ վեր են թռչում
Կյանքերը մեր կարեվեր,
Ու վառվում է աղջամուղջում
Ողջակիզվող սիրտը մեր:

Ամբոխները զրահապատ
Ծափ են զարկում ու պարում,
Ջա՛հ է դարձել ամեն մի մարդ
Կրակապատ աշխարհում:

Ու պար բռնած ու խելագար
Ե՜րգ ենք ասում կրակին -
Ու վառվում է աշխարհը քար
Մրրիկներում կրակի:

Կիրակի է կյանքն հիմա -
Ջահազարդվա՜ծ, կրակուն -
Ու պարում են կյանք ու մահ
Սո՛մա, քո սուրբ կրակում...

VII

Հե՜յ, հեռավոր ընկերներ ու եղբայրներ,-
Դուք չէ՞ք լսում. ձե՛զ ենք կանչում,-
Զվարթ ու սեգ,
Եկեք, մտե՛ք շուրջպարը մեր -
Եկե՜ք, եկե՜ք:

Օ, կո՜ւյր է նա, ով չի տեսնում
Երկինք հասած կրակը թեԺ.
Եկե՛ք, եկե՛ք, ով սիրտ ունի
Ողջակիզվող ու հրակեզ:
Ով որ եկավ – պետք է իր հետ
Ողջակիզվող մի սիրտ բերի-
Եկե՛ք, հսկա պարը մտեք
Աշխարհային հրդեհների:

Ու ծավալվի՛ թող
Աշխարհովը մեկ
Հրդեհը մաքրող,
Բոցը հրաշեկ:

Կյանքը հնամյա,
Որ մխում է զուր -
Թող մոխի՛ր դառնա
Ու անցնի իզուր

Հո՛ւրը թող մնա,
Հրդե՛հը հոգու,
Ու հրաշք դառնա
Սո՛մա, խոսքը քո:

VIII

Ու գալիս են անվե՜րջ, անվե՜րջ
Ամբոխները ահագին,
Որ կյանքը հին ու սնամէջ
Ողջակիզեն կրակին:

Ու հուրն ընկած, անդարձ, անել,
Այրըւում է կյանքը քար -
Ու հրդեհում պար են բռնել
Ամբոխները խելագար:

Ու արյունը մեր, խառնված հրին,
Վառվում է հրում՝ զո՛հ է սրբազան -
Ու Ժպտում է քո դեմքը աշխարհին
Այս հրդեհներում աշխարհասասան...

IX

Թվում է հիմա կյանքը իմ հոգուն
Մի ոսկի տեսիլ.
Ինչ լա՜վ է, Սո՛մա, որ կյանքի հոգուն
Հիմա՛ եմ հասել.
Ինչ լա՜վ է, Սո՛մա, որ քո կրակում
Վառվում եմ ես էլ...

Կը վառվեմ հիմա, որպես զոհ կամքիդ
Ու զոհաբերում,
Եւ եթէ մարի հրդեհը այս մեծ
Որ չունի մարում -
Դու էլի՛ հազար հրդեհ կը վառես
Այս չար աշխարհում...

Սո՛մա, սերը քո թույն է ու գինի,
Բայց քա՜ղցր է այնքան.
Սո՛մա, կաս դու միշտ, բայց անցնում եմ ես
Ու վաղը չկամ.
Սո՛մա, աշխարհում թող կամքդ լինի
Տիեզերական:-

Կեանքս կը մարի՝ հին, չնչին մի կայծ
Քո ոսկի հրում -
Բայց վառվի՜ պիտի սիրտս մոխրացած
Քո բոլո՜ր գալիք արշալույսներում:

Պ. Սևակ

Եռաձայն պատարագ
(հատված)

...ԵՎ մեր աչքերի ցանցամաշկը խեղճ
Իր մեջ է ց'այսօր ամբարած պահում
Այն պատկերները անպատկերելի,
Որ 20; 25; 30 տարի անցնելուց հետո,
Ետ կրկնվելով, նորացան էլի
Լեհերի հողում, ռուսական բազում քաղաքների մեջ
ՈՒ պատերի տակ Հերոսիմայի...

Կրտսերը՝ դատվե՛ց:
ԵՎ, ողջ աշխարհն է վերստին գոչում.
- Դեռ պիտի դատվի այսօր ու վա՛ղը,
Սպանությանը՝ վաղեմիության ժամկետ չի՛ կպչում -
Ինչպես, չի կպչում ներկը՝ կրակին:
Կրտսերը դատվեց ու դեռ՝ կդատվի...
Մինչդեռ ավագը - ճանաչվեց անպարտ...
Մինչդեռ ավագը - քայլում է հպարտ...
Այլևս՝ մաքո՜ւր, օսլայվա՜ծ, կոկի՜կ,
Երեսին ժպիտ - դիմակ չհանվող...
ԵՎ ձե՜ռք է մեկնում ու ձե՜ռք է սեղմում...
ՈՒ ես չե՜մ կարող կամաց չգոչել.
- Սեղմելուց առաջ, դուք ստուգեցե՜ք նրանց ձեռքերը,
Դուք ստուգեցե՛ք նրանց ձեռքերը
ԵՎ հիմա նույնիսկ,
Կես հարյուրամյակ անցնելուց հետո,
Նրանց խնամված եղունգների տակ
Դարձյալ կտեսնեք լերդացած արյուն:

Մի՛ նայեք նրանց այդ կոկոզավիզ,
Գոռոզ քայլվածքին.
Որքան էլ նրանք առաչոք քայլեն
Քթները տնկած -
Գլխահակ են միշտ նրանք մեր հանդեպ,
Ինչպես անպտուղ, փչակված ուռին՝
Կենարար ջրի:
ՈՒ թե, քայլում են այդպես բարձրավիզ -
Լոկ ա՛յն պատճառով, որ խուսափում են
Մեր հայացքներին գեթ հանդիպելուց:
Մեր ազգանունից, այդ "յան"-ից միայն
Պիտի որ նրանք սոսկան առավել,
Քան թե, Մակբեթը՝ Դունկանի շուքից:
Այլևս, նրանց կանայք միգուցե
Իրենց երեսին չարսավ չե՛ն գցում,
Բայց տղամարդկանց երեսն ու դեմքը
Պիտի որ ընդմի՛շտ չարսավված մնա
Ամոթի անմաշ ու անպոկելի տա՜ք սարդոստայնով.
ԵՎ զարհուրա՛նքի, և զարհուրանքի ցանցո՜վ գունաթափ...

ԵՐԵՎԱՆԻՆ
Ա
Նա փոխվում է ամեն վայրկեան՝
Արբունքահաս պատանու պես ,
Ե'վ դեռ մանուկ, և' առնական,
Արբունքահաս պատանու պես:
Երեկ՝ խաղում փոշիներում
Լվացվում է այսօր նա, տե'ս,
Հայելակերպ ավազանում
Արբունքահաս պատանու պես:
Ինքն իր աչքում երեկ տգեղ,
Ինքն իրենից դժգոհ այնպես,
Հիմա հրճվում է իրենով՝
Արբունքահաս պատանու պես:
Արբունքահաս պատանու պես
Նոր է միայն նա կյանք մտնում,
Նա ինքն իրեն նոր է գտնում
Արբունքահաս պատանու պես:
Բայց և հիմա պա՜րզ է այնպես
Նրա գալիքն ու ապագան՝
Երբ որ դառնա նա առնական
Արբունքահաս պատանու պես:

Բ
Սա պատմելու բան չէ,
Սա զգալո՜ւ բան է...
Ա'խ, ինչքա՜ն է տանջել
Ինձ իմ Երևանը:
Շենքերին ես նայում,
Պալատներին վսեմ
Եվ ուզում ես անվերջ
Խոսե՜լ, խոսե՜լ, խոսե՜լ:
Եվ ուզում ես խոսել
Ինչ-որ ուրի՜շ ոճով,
Բայց կորչում է ասես
Հայերենը քո ճոխ:
Մի "չքնաղ" է մնում,
Մի "հոյակապ", մի "պերճ",
Մի մեծ "չնաշխարհիկ",
Մի "վեհ" փոքրիկ և՝ վե'րջ:
ՈՒ ծով հիացումը
Քարանում է, լռում:
Քարանում է այնպես,
Ինչպես հեքիթներում:
Լեզուդ համրանում է,
Լոկ հայացքդ է խոսում,
Կարծես մոռանում ես
Քո մայրենի լեզուն...
Սա պատմելու բան չէ,
Սա զգալո՜ւ բան է:
Դրա համար պիտի
Տեսնել Երևա՜նը:

Գ
Քաղաքամերձ անտառն իր կանաչին
Դանդաղ և աննկատ
Դեղին ոսկեթել է ընդելուզում:
Նորքի կտուրներին դդում ու չիր
Արեգակի վերջին
Լիցքերն են ծուլորեն կորզել ուզում:
Ցածում՝
Արարատյան տաք հովտի մեջ,
Հորդ անձրևից հետո, Երևանն է շողում
Աշնանային շոյող արեգակի ներքո:
Եվ կամարնե'րը կոր,
Եվ լորինե'րը մայթամերձ
Շողշողում են, զինում մի նոր կախարդանքով՝
Անձրևաթաց փողոցների հայելու մեջ
ճանաչելով իրենք իրենց
ՈՒ մնալով խիստ գոհ:
Ցածում Երևանն է,
Որ թռչելով Զանգուն և անցնելով այն կողմ՝
Կանգ է առել մի պահ,
Որ շունչ առնի, ապա
Նորից ձգվի դեպի Էջմիածին, Փարպի.
Նա', որ իր ձեռքը Քանաքեռին հպած,
Մյուս թևը իր բաց
Տարածվում է դեպի այն լեռը, որ
Հին լեգենդից բացի՝ հայտնի է նոր
Մեր հայկական գերբից:
Երևանն է շողում իբրև հսկա մագնիս,
Իր կողերից կախած բազում նոր ավաններ՝
Փոքրիկ Երևաններ,
Որոնք իրար հանդեպ, իբրև հարևաններ,
Նախանձո՜տ չեն, սակայն նախանձախնդի՜ր են.
Ասֆալտ ու տուֆ հագնել,
Երևանի կողքին ինքնավայել կանգնել -
Նրանց համար ահա թե ո'րն է խնդիրը:
Իսկ այդ ավանների անուննե՜րը խոսուն.
Նոր Կիլիկիան ահա,
ահա Արաբկիրը,
Ահա Նոր Արեշը,
Նոր Զեյթունը:
Յուրաքանչյուր ավան
տարբեր մի երկիր է.
Եվ ամեն մի երկիր
Աժանացել հարկի,
Լոկ այստեղ է գտել
վերջին հասցեն,
տունը:
Կարելի է կարծել, որ աշխարհը համայն
Սեղմվել է փոքրացել
Եվ ձգվելով թովիչ այս քաղաքից՝
Նրա շուրջն է սիրով խմբվել հիմա:
Ի՞նչ է, արտառո՞ց է, զարմանալի՞:
Մի մոռացեք սակայն, որ այս հարցում
Քար զարմանքի բոլոր փակ դռներն է բացում
Տխուր մեր անցյալը -
հին բանալին:
Մինչդեռ նորը, խնդրե'մ՝
Իբրև արվեստագետ և իսկական, և մեծ,
Խոսում է ո'չ այնքան, որ ցույց է տալիս.
Երևանն է շողում
Արարատյան բեղուն տաք հովտի մեջ:
Երևանն է շողում
իբրև հսկա՜ մագնիս...
1946

Լևոնն ասաց. - Ասատուր,
Մի գրիչդ դեսը տուր:
- Ի՞նչ է, մատի՞տ ես սրում:
- Չէ, երկու տառ եմ գրում:
Հիշատակ է, թող մնա,
Որ կարդացողն իմանա
ՈՒ ասի, որ մի օր էլ
Ես եմ այստեղ սովորել:

Մյուս տարի, աշնան հետ,
Երկու նորեկ աշակերտ
Եկան, տեսան, կարդացին
ՈՒ զարմացած ասացին.
- Տեսնես ո՞վ է այս "Լև"-ը,
Խելքից այսքան թեթևը,
Որ սեղանը փորփրել,
Վրեն տառեր է գրել:

ՊԻՆԴ ԵՎ ԱՄՈՒՐ
(Գյոթեից)
Աշխատանքը պոետի,
Օ, խիզախ է հար:
Էլ ի՞նչ եք ինձ հայհոյում
Անվերջ, անդադար:
Եթե պահը տանջանքի
Դառը թվա մեզ-
Կլինենք կրկնակի
Մենք համեստ ու հեզ:
Համեստությունը թողնենք
Կույսերին բողբոջ,
Որ քնքշությունն են սիրում,
Կոպտությունը- ո՛չ:
Համեստությունը- օ, նա
Հարկավոր է, երբ
Իմաստությունն է խոսում
Խորիմաստ` մեզ հետ:
Աշխատանքը պոետի
Օ, խիզախ է հար.
Երգի՛ր,- քեզ հետ կլինեն
Սրտերն հրավառ:
Օ, անշուրջառ տերտերներ,
Լեզու չքերե՛ք.
Միևնո՛ւյնն եմ ես- թեկուզ
Դուք ինձ մահ բերեք:
Ձեր խոսքերը սնամեջ
Որ ասում եք դեռ-
Կոշիկների նման ես
Մաշել եմ արդեն:
Թող ջրաղացը երգչի
Իր աղունն աղա.-
Հասկացողը կների
Մինչև վերջ նրան: